Ισχυρή η απειλή των ρεμάτων

Ισχυρή η απειλή των ρεμάτων Πεπαλαιωμένος ο αντιπλημμυρικός σχεδιασμός της Αθήνας μετά τις ραγδαίες κλιματικές αλλαγές
Της Λινας Γιανναρου
Η ξηρασία καταστρέφει τις καλλιέργειες, η βροχή πλημμυρίζει τις πόλεις -για τη χώρα μας τα καιρικά φαινόμενα είναι μπρος γκρεμός και πίσω ρέμα (στην κυριολεξία). Μετά σχεδόν τρίμηνη ανομβρία, το Σαββατοκύριακο ήταν βροχερό. Πενήντα χιλιοστά μετρήθηκαν σε σταθμό του Διονύσου (περίπου όσα πέφτουν κατά μέσο όρο ολόκληρο τον μήνα). Κατά πόσο όμως εμπλουτίστηκε ο υδροφόρος ορίζοντας της Αττικής είναι ένα άλλο ζήτημα. Η (τουλάχιστον) απερίσκεπτη πρακτική της αντικατάστασης του χώματος με τσιμέντο, της εξαφάνισης με τη μέθοδο της... καύσης των περιαστικών δασών και του μπαζώματος των ρεμάτων, αφαίρεσε τη δυνατότητα απορρόφησης του νερού, δημιουργώντας για άλλη μια φορά τα γνωστά προβλήματα στους δρόμους κι επαναφέροντας στο προσκήνιο το ζήτημα της ελλιπούς αντιπλημμυρικής θωράκισης της πρωτεύουσας.
Δεδομένης της παρατηρούμενης αστάθειας του κλίματος και τις κλιμακούμενης έντασης των καιρικών φαινομένων, δεν είναι δυνατόν για μια πόλη να αποφύγει εντελώς τα πλημμυρικά φαινόμενα. «Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να προσπαθούμε, με τις κατάλληλες παρεμβάσεις, να μειώσουμε την πιθανότητα πλημμυρών», τονίζει στην «Κ» ο καθηγητής του ΕΜΠ, διευθυντής του Εργαστηρίου Εγγειοβελτιωτικών Εργων και Διαχείρισης Υδάτινων Πόρων κ. Γ. Τσακίρης. Σύμφωνα με τον ίδιο, στην Ελλάδα μάλλον συμβαίνει το αντίθετο. «Με την επέλαση της πόλης εις βάρος της αγροτικής γης, έχουμε δημιουργήσει τεράστιες, αδιαπέραστες για το νερό εκτάσεις. Ετσι, για το ίδιο ύψος βροχής, απορρέουν μεγαλύτεροι όγκοι νερού. Είναι χαρακτηριστικό ότι όταν μια δασική έκταση γίνει... πάρκινγκ, καλυφθεί δηλαδή με τσιμέντο, ο όγκος απορροής 15πλασιάζεται». Τα πιο πολλά ρέματα του Λεκανοπεδίου είναι κλειστά, ενώ τα ανοιχτά ρέματα, σύμφωνα με μελέτη του Εργαστηρίου Εγγειοβελτιωτικών Εργων και Διαχείρισης Υδατικών Πόρων του ΕΜΠ, έχουν μειωθεί από 1.280 χλμ. το 1945 σε 434 χλμ. σήμερα (μείωση κατά 66,4%). «Η κατάσταση είναι τραγική. Εκτός από τα ρέματα που έχουν μπαζωθεί, δημιουργώντας πλημμύρες, επικίνδυνα είναι και τα περισσότερα από τα ανοιχτά ρέματα ιδιαίτερα της Αν. Αττικής (σ.σ. διαθέτει το 70% των ρεμάτων του νομού)», επισημαίνει ο κ. Τσακίρης. «Εχουν υποστεί τόσες παρεμβάσεις που δεν μπορούν να επιτελέσουν το έργο τους. Στο ρέμα της Ραφήνας π.χ. ποτέ δεν έγινε προσπάθεια διευθέτησής του, ώστε να δέχεται τα νερά από την Πεντέλη. Σε ορισμένα σημεία, μάλιστα, δεν έχει καν διατομή, διαχέεται στα χωράφια! Στον τομέα των ρεμάτων, έχουμε να κάνουμε με κανονικό τραγέλαφο».
Ενδεικτική των πιέσεων για δόμηση στις παραρεμάτιες περιοχές είναι ότι (σύμφωνα με άλλη έρευνα του ΕΜΠ) σε δύο από τις μεγαλύτερες σε έκταση λεκάνες απορροής της Αν. Αττικής, του ρέματος Ραφήνας και του ρέματος Ραπεντώσας, η δασική βλάστηση μειώθηκε από το 40% και 60% το ’95, στο 4% και 10%, αντίστοιχα σήμερα. Δεδομένων όλων αυτών, θα περίμενε κανείς ότι τουλάχιστον τα έργα της αντιπλημμυρικής προστασίας θα εκτελούνταν βάσει των τελευταίων επιστημονικών δεδομένων για τις κλιματικές συνθήκες. Κι όμως, ακόμα και πρόσφατα αντιπλημμυρικά έργα σχεδιάστηκαν με «περίοδο επαναφοράς 20ετίας», δηλαδή έτσι ώστε να «αντέχουν» καιρικά φαινόμενα που εμφανίζονται μία φορά στα 20 χρόνια. «Ο σχεδιασμός αυτός δεν επαρκεί. Τα νέα έργα πρέπει να σχεδιάζονται με περίοδο επαναφοράς 50ετίας, καθώς δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ζούμε σε μια εποχή αστάθειας του κλίματος. Δυστυχώς, πολύ συχνά δεν τηρείται αυτό», υπογραμμίζει ο κ. Τσακίρης. «Οι υπεύθυνοι διαμαρτύρονται για το υψηλό κόστος των έργων που απαιτούνται στα ρέματα. Θα μπορούσαν όμως να ιεραρχήσουν τις εργασίες βάσει της επικινδυνότητας του κάθε ρέματος». Εξαιτίας των παραπάνω, πολλές περιοχές της Αττικής θεωρούνται από τους ειδικούς «ευάλωτες» σε πλημμύρες. Το ΤΕΕ έχει χαρακτηρίσει περιοχές «αυξημένου κινδύνου» τη Νίκαια, το Μοσχάτο, την Ηλιούπολη, του Ρέντη, το Χαλάνδρι, την Αγία Παρασκευή, τη Γλυφάδα, το Νέο Φάληρο, το Παλαιό Φάληρο (στο ρέμα Πικροδάφνης), τον Αγιο Δημήτριο, τη Δάφνη, τον Αλιμο, τον Μαραθώνα, τη Νέα Μάκρη, τη Ραφήνα, την Παλλήνη, το Μαρκόπουλο κ.ά.
Εισαγγελική έρευνα για τον Κηφισό μετά δημοσίευμα της «Κ»
Προκαταρκτική έρευνα για τη συνεχιζόμενη υποβάθμιση του Κηφισού, τη ρύπανση και τις δεκάδες αυθαιρεσίες που συντελούνται σε βάρος του φυσικού τοπίου, διέταξε ο εισαγγελέας Πρωτοδικών Αθηνών κ. Π. Πούλιος, με αφορμή το προχθεσινό δημοσίευμα της «Κ». Η Εισαγγελία Αθηνών ερευνά και άλλες, σχετικές με τον Κηφισό υποθέσεις, ανάμεσα στις οποίες συμπεριλαμβάνεται και μια σοβαρή καταγγελία περιβαλλοντικών οργανώσεων, σύμφωνα με την οποία γίνεται παράνομη απόρριψη μη επεξεργασμένων βιομηχανικών, ακόμη και τοξικών αποβλήτων στη μονάδα Βιολογικού Καθαρισμού της Μεταμόρφωσης. Τα τελευταία χρόνια ο «Φορέας Διαχείρισης και Ανάπλασης Κηφισού» έχει καταγράψει περισσότερες από 500 περιπτώσεις που αφορούν παράνομες βιοτεχνικές ή βιομηχανικές εγκαταστάσεις, απόρριψη αποβλήτων, κτίσματα και μπαζώματα παραχειμάρρων σ’ όλο το μήκος της προστατευόμενης περιοχής, ωστόσο, επί της ουσίας ελάχιστα έγιναν για την τιμωρία των υπευθύνων και την προστασία του περιβάλλοντος. Αντιθέτως, ο Κηφισός εξακολουθεί να κακοποιείται βάναυσα και χιλιάδες Αθηναίοι που κατοικούν πέριξ αυτού, κλείνουν κυριολεκτικά τη μύτη τους από τη δυσοσμία.
http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_348758_13/02/2007_215791

Οχετός αποβλήτων έχει γίνει ο Κηφισός

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
EΛΛAΔA
Hμερομηνία δημοσίευσης: 11-02-07

Οχετός αποβλήτων έχει γίνει ο Κηφισός Παρανομίες και αυθαιρεσίες συνεχίζουν να κακοποιούν τον ποταμό, ενώ ο αρμόδιος φορέας παραμένει επί τέσσερα χρόνια αδρανής
Του Σπυρου Καραλη
Πέρασαν δώδεκα χρόνια από την έκδοση του προεδρικού διατάγματος για την προστασία του Κηφισού, τέσσερα χρόνια από τη σύσταση του «Φορέα Διαχείρισης και Ανάπλασης» και οκτώ μήνες από την εκπνοή της τελευταίας παράτασης λειτουργίας που δόθηκε σε βιομηχανίες, οι οποίες είναι εγκατεστημένες εκεί, αλλά ο ποταμός συνεχίζει να κακοποιείται βάναυσα και καθημερινά με απόρριψη βιομηχανικών αποβλήτων και απορριμμάτων, καταπατήσεις και αυθαίρετες κατασκευές, προκαλώντας αισθήματα απόγνωσης και δυσφορίας στους χιλιάδες των Αθηναίων που κατοικούν πέριξ του. Η αφόρητη δυσοσμία πνίγει πλέον τους πάντες, από τη Μεταμόρφωση μέχρι τους παραλιακούς δήμους, οι διαμαρτυρίες κατοίκων και περιβαλλοντικών οργανώσεων όμως, προσκρούουν στην αλληλομετάθεση ευθυνών και στην επικάλυψη αρμοδιοτήτων ανάμεσα στις διάφορες υπηρεσίες. Ταυτόχρονα, ο «Φορέας Διαχείρισης και Ανάπλασης Κηφισού», αρμόδιος για την προστασία του ποταμού υπάρχει μόνον ως... «σφραγίδα», καθώς δεν στελεχώθηκε και δεν χρηματοδοτήθηκε ούτε με ένα ευρώ και κατά συνέπεια δεν λειτούργησε ποτέ.
«Τέσσερα χρόνια παραμένουμε αδρανείς, περιμένοντας την κρατική χρηματοδότηση. Είμαστε ένας επίσημος φορέας του δημοσίου χωρίς γραφεία, χωρίς προσωπικό, χωρίς χρήματα που απλώς παρακολουθεί τη συνεχιζόμενη υποβάθμιση του ποταμού από τις δεκάδες αυθαιρεσίες που καταγράφονται καθημερινά. Βιομηχανίες και βιοτεχνίες συνεχίζουν να λειτουργούν, τα δεκάδες αυθαίρετα παραμένουν, κι ο ποταμός εξακολουθεί να ρυπαίνεται», τονίζει μιλώντας στην «Κ» ο γραμματέας του «Φορέα Διαχείρισης και Ανάπλασης Κηφισού» κ. Ντίνος Λάσκαρης και συνεχίζει. «Χάθηκε πολύτιμος χρόνος. Αν είχαμε τα μέσα να παρέμβουμε τότε θα είχαν ξεκινήσει τουλάχιστον, ορισμένα έργα ανάπλασης. Αντ’ αυτών, η κατάσταση χειροτέρευσε μετά τους Ολυμπιακούς Αγώνες».
Η δυσοσμία πνίγει τους κατοίκους
Και τα 12 χιλιόμετρα κατά μήκος του Κηφισού, που είναι ενταγμένα σε καθεστώς προστασίας, στα όρια των Δήμων Κηφισιάς, Μεταμόρφωσης, Αχαρνών, Ν. Φιλαδέλφειας, σε καμία περίπτωση δεν θυμίζουν τον τόπο αναψυχής των εξαγγελιών. Αντιθέτως, η ρύπανση είναι εμφανέστατη ακόμη και στην περιοχή της Μεταμόρφωσης όπου, θεωρητικά τουλάχιστον, λειτουργεί μονάδα βιολογικού καθαρισμού αποβλήτων της ΕΥΔΑΠ, τη διαχείριση της οποίας έχει αναλάβει ιδιώτης.
Περίπου 200 μ. μετά τις δεξαμενές της, παρουσιάζεται ένα ιδιαίτερα σοβαρό πρόβλημα ρύπανσης, ορατό διά γυμνού οφθαλμού, και εύλογα διερωτάται κανείς τι είδους βιολογικός καθαρισμός πραγματοποιείται σε αυτή μονάδα; Περιβαλλοντικοί σύλλογοι κάνουν ευθέως λόγο για απόρριψη μη επεξεργασμένων βιομηχανικών, αλλά και τοξικών αποβλήτων και έχουν προσφύγει στην Εισαγγελία Αθηνών η οποία διερευνά την υπόθεση. «Είναι βιομηχανικά απόβλητα που λόγω των γνωστών προβλημάτων που αντιμετωπίζει η Ψυττάλεια χύνονται από βυτιοφόρα στον αγωγό της Μεταμόρφωσης κι από εκεί στον Κηφισό. Η όλη διαδικασία γίνεται εν κρυπτώ, καθώς ουδείς ελέγχει εάν τα απόβλητα είναι οικιακά ή τοξικά και το αποτέλεσμα το νιώθουν, και κυρίως το μυρίζουν, όλοι όσοι ζουν δίπλα στις όχθες του ποταμού», τονίζει ο κ. Γιάννης Μανίκας, υπάλληλος στην ΕΥΔΑΠ και μέλος της «Οικολογικής Εξόρμησης Κηφισού».
Τα προβλήματα από τη δυσοσμία συνεχίζονται κατά μήκος του ποταμού, γίνονται όμως εντονότερα στο τμήμα από την οδό Πειραιώς έως την εκβολή του Κηφισού στο Νέο Φάληρο. Πρόσφατα, η Νομαρχία Πειραιά, έπειτα από μια, πέραν του συνήθους, ρύπανση των υδάτων από μεγάλα τεμάχια γαλακτοποιημένων ελαιωδών αποβλήτων καθ’ όλο το πλάτος, που συνοδευόταν από έντονη και δυσάρεστη ελαιώδη οσμή, συνέταξε ειδική αναφορά που περιελάμβανε την έκθεση αυτοψίας και φωτογραφικό υλικό προς τον αρμόδιο εισαγγελέα Πειραιά. Στην έκθεση η Νομαρχία Πειραιά κατήγγειλε τις αρμόδιες υπηρεσίες ότι «κωφεύουν συστηματικά στις επανειλημμένες εκκλήσεις των κατοίκων που υποφέρουν από την πλημμελή τήρηση των περιβαλλοντικών όρων».
Τα νερά μένουν στάσιμα
«Η δυσοσμία του Κηφισού οξύνεται στην κατάληξή του, κυρίως λόγω της στασιμότητας που παρουσιάζουν τα ύδατα λόγω των αντιπλημμυρικών έργων που έγιναν με την κατασκευή της υπερυψωμένης λεωφόρου ταχείας κυκλοφορίας. Τώρα πια τα ύδατα λιμνάζουν, καθώς ο πυθμένας του ποταμού βρίσκεται κάτω από το επίπεδο της θάλασσας», εξηγεί ο κ. Δημήτρης Κουτσογιάννης, καθηγητής τμήματος Πολιτικών Μηχανικών στον Τομέα Υδατικών Πόρων του ΕΜΠ. «Στα μειονεκτήματα του συγκεκριμένου τμήματος θα πρέπει να προσθέσουμε και τη δυσκολία επιτήρησης και απομάκρυνσης ξένων σωμάτων που τυχόν περνούν από την ανάντη ελεύθερη κοίτη, στην κατάντη σκεπασμένη κοίτη του ποταμού. Για να λυθεί το πρόβλημα θα πρέπει ο Κηφισός να γίνει ξανά τρεχούμενο ποτάμι».
«Ορισμένες ημέρες η μυρωδιά που αναδύεται είναι τόσο έντονη ώστε δεν μπορούμε να ανασάνουμε. Κλείνουμε πόρτες και παράθυρα και ανησυχούμε σοβαρά για τις επιπτώσεις στην υγεία διότι εκτός από τις οσμές και τη μόλυνση αντιμετωπίζουμε και τεράστιο πρόβλημα με τα έντομα που ενδημούν πλέον στα στάσιμα νερά, ειδικά τις θερμές ημέρες και το καλοκαίρι. Ο Κηφισός στην περιοχή Μοσχάτου - Νέου Φαλήρου έχει στην πραγματικότητα μεταβληθεί σ’ έναν ανοικτό και ανήλιαγο οχετό τεραστίων διαστάσεων», υπογραμμίζει ο κ. Αποστόλος Αλωνιάτης, συντονιστής της περιβαλλοντικής οργάνωσης «ΚΗΦΙ-SOS».
«Κι όμως ο ποταμός είναι ζωντανός...»
Η μακρά, και καθ’ όλα άκαρπη προσπάθεια για την προστασία του ποταμού αρχίζει το 1994 με την έκδοση του σχετικού Προεδρικού Διατάγματος περί καθορισμού ζωνών προστασίας του Κηφισού και των παραχειμάρρων του. Σύμφωνα με το Π.Δ. στην Α΄ Ζώνη συμπεριλήφθηκαν εκτάσεις που βρίσκονται σε απόσταση 50 μέτρων εκατέρωθεν του άξονα της κοίτης του ποταμού και των χειμάρρων του. Οι περιοχές αυτές καθορίστηκαν ως ζώνες απόλυτης προστασίας όπου επιτρεπόταν μόνον η γεωργική χρήση και απαγορευόταν αυστηρά η δόμηση. Στη Β΄ Ζώνη καθορίστηκαν εκτάσεις γεωργικής χρήσης, κατοικίας, καθώς επίσης δραστηριοτήτων αναψυχής, πολιτισμού, αθλητισμού και κάμπινγκ με όρους και περιορισμούς στη δόμηση.
Οκτώ χρόνια αργότερα ιδρύεται και ο Φορέας Διαχείρισης και Ανάπλασης με ευρύ φάσμα αρμοδιοτήτων μεταξύ των οποίων και η παρακολούθηση της εφαρμογής του Π.Δ. για την προστασία από αυθαίρετες κατασκευές, μπαζώματα και από τη μη τήρηση των περιβαλλοντικών όρων των βιοτεχνικών και βιομηχανικών δραστηριοτήτων.
500 αυθαιρεσίες
«Τόσο στην Α΄ Ζώνη όσο και στη Β΄ έχουμε καταγράψει περισσότερες από 500 αυθαιρεσίες που αφορούν μπαζώματα, παράνομες εγκαταστάσεις και κτίσματα. Η Ειδική Υπηρεσία Επιθεωρητών Περιβάλλοντος έχει πραγματοποιήσει επιθεωρήσεις και έχουν διαβιβαστεί στον εισαγγελέα οι φάκελοι των περιπτώσεων για τις οποίες έχουν βεβαιωθεί παραβάσεις. Ομως αυτά δεν αρκούν. Οσο δεν προχωρούν τα έργα ανάπλασης, ο Κηφισός θα παραμένει ένας απέραντος σκουπιδότοπος. Είναι εκπληκτικό, όμως, ότι παρά τα μεγάλα προβλήματα που αντιμετωπίζει παραμένει ένα ζωντανό ποτάμι. Αρκεί να κάνει κανείς μια βόλτα στις πηγές του για να διαπιστώσει πόσο μοναδικό είναι το τοπίο εκεί», λέει ο γραμματέας του «Φορέα Διαχείρισης και Ανάπλασης Κηφισού» κ. Λάσκαρης και καταλήγει:
«Παρά τα εγκλήματα που έγιναν σε βάρος του φυσικού τοπίου, ο ποταμός συνεχίζει να διατηρεί και να αναγεννά τη χλωρίδα και την πανίδα του, τουλάχιστον στο τμήμα εκείνο όπου διατηρείται αλώβητη η φυσική του κοίτη και εξακολουθεί να τροφοδοτεί με οξυγόνο την πρωτεύουσα. Φανταστείτε τα οφέλη που θα προέκυπταν για την Αθήνα και τη δημόσια υγεία από την ανάπλασή του. Μιλάμε για μια τεράστια έκταση πρασίνου και αναψυχής, συνολικής έκτασης 12 χιλιάδων στρεμμάτων από τη Νέα Φιλαδέλφεια μέχρι τις πηγές του».
Περιβαλλοντική αθλιότητα
Του Φωτη Κουβελη*
Ο Κηφισός ποταμός αποτελεί την εικόνα της σύγχρονης περιβαλλοντικής αθλιότητας της πρωτεύουσας.
Στις αρχές του 2007, δώδεκα και πλέον χρόνια μετά την έκδοση του Προεδρικού Διατάγματος με το οποίο καθορίστηκαν ζώνες προστασίας, όροι και περιορισμοί δόμησης και πέντε περίπου χρόνια μετά τη σύσταση Φορέα Διαχείρισης και Ανάπλασης του ποταμού και των παραχειμάρρων του, ο Κηφισός κακοποιείται βάναυσα και καθημερινά με απόρριψη λυμάτων και απορριμμάτων, με καταπατήσεις και αυθαίρετες κατασκευές.
Οι κάτοικοι των περιοχών γύρω από το Κηφισό εισπράττουν τη δυσοσμία από τα κάθε λογής απόβλητα από οχλούσες βιομηχανίες και βιοτεχνίες που εξακολουθούν να ρυπαίνουν τις όχθες και την κοίτη του.
Ο κίνδυνος των πλημμυρών δεν έχει εκλείψει, ενώ ο οδικός άξονας πάνω από τον ποταμό πρόσθεσε ρύπανση, θόρυβο, αισθητική ασχήμια. Ο όγκος τσιμέντου πάνω και γύρω από το ποτάμι άλλαξε το μικροκλίμα.
Είναι επιβεβλημένη η άμεση ύπαρξη δράσεων και ενεργειών του αρμόδιου Φορέα Διαχείρισης και Ανάπτυξης και η εφαρμογή των διατάξεων του σχετικού νομοθετήματος. Κάθε καθυστέρηση πολλαπλασιάζει τα προβλήματα και απομακρύνει ακόμα περισσότερο τη λύση τους.
* Ο Φ. Κουβέλης είναι βουλευτής Β΄ Αθήνας και κοινοβουλευτικός εκπρόσωπος του ΣΥ.ΡΙΖ.Α.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_922554_11/02/2007_215426

Ο Κηφισός ακόμα ανασαίνει. Θα τον σώσουμε;..


Φωτογραφία του Κηφισού στο ύψος της Νέας Κηφισιάς. Γάργαρα κρυστάλλινα νερά, δροσερά πράσινα φυλλώματα - ένας μικρός Παράδεισος... Δύσκολο να το φανταστεί κανείς, αλλά είναι ο Κηφισός στην περιοχή της Νέας Κηφισιάς. Ενας ποταμός ακόμη καθ' όλα ζωντανός. Λίγο πιο κάτω, η εικόνα ανατρέπεται πλήρως και τη θέση της παίρνει ένας υπερμεγέθης οχετός, με βιομηχανικά λύματα, απορρίμματα, μπάζα, αυθαίρετα κτίσματα.... Νόμοι υπάρχουν που προστατεύουν τη μοναδική αυτή όαση στην καρδιά της τσιμεντούπολης (αλλά παραβιάζονται κατάφωρα), όπως και σχέδια στο συρτάρι για την ανάπλαση 12.000 παρόχθιων στρεμμάτων. Αν θέλουμε, μπορεί να σωθεί!

Πράσινο και όχι γήπεδα στον όρμο Φαλήρου

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
EΛΛAΔA
Hμερομηνία δημοσίευσης: 02-12-06

Πράσινο και όχι γήπεδα στον όρμο Φαλήρου Κινητοποιήσεις και προτάσεις κατοίκων για τα 250 στρέμματα
Του Σπυρου Καραλη
Μια παραλιακή έκταση περίπου 250 στρεμμάτων που συνιστά τον τελευταίο εναπομείναντα ελεύθερο χώρο στο ευρύτερο μέτωπο του Φαληρικού όρμου φέρνει σε θέσεις μάχης τους κατοίκους των περιοχών Μοσχάτου και Καλλιθέας, οι οποίοι αντιδρούν στην προοπτική δημιουργίας ενός «άλλου ΣΕΦ» που οδήγησε το γειτονικό Νέο Φάληρο στη σημερινή υποβάθμιση.
Οι κάτοικοι εμμένουν στη διασφάλιση του δημοσίου χαρακτήρα των χρήσεων της παραλίας και στην αξιοποίησή της προς όφελος της τοπικής κοινωνίας και υπενθυμίζουν τις προολυμπιακές υποσχέσεις περί εκτεταμένων αναπλάσεων και έργων κοινωνικού χαρακτήρα που όμως, δεν έγιναν ποτέ. Δηλαδή, αντιπλημμυρικό κανάλι, «βύθιση» της παραλιακής λεωφόρου, πεζογέφυρα στο ύψος της Αθανασίου Διάκου ατο Μοσχάτο για πρόσβαση στη θάλασσα ενίσχυση του πρασίνου. Αντ’ αυτών σχεδιάζεται η κατασκευή στίβου, με επιχείρημα ότι «καταργήθηκε ο στίβος στο Καραϊσκάκη», καθώς και γήπεδων ποδοσφαίρου.
Αποκομμένοι από την παραλία
Φάληρο, Μοσχάτο και Τζιτζιφιές κινδυνεύουν τώρα να αποκοπούν οριστικά από το φυσικό τους χώρο, τη θάλασσα, και ενώ καλούνται να ζήσουν με την κληρονομιά που άφησαν πίσω τους τα «μεγάλα έργα» των τελευταίων ετών (υψηλοί κυκλοφοριακοί φόρτοι και ρύποι σε 24ωρη βάση λόγω του πυκνού οδικού δικτύου, σμήνη κουνουπιών και τη δυσωδία που αναδύεται από Κηφισό και Ιλισό).
Με το νομοσχέδιο που ρυθμίζει τη μεταολυμπιακή χρήση των ολυμπιακών εγκαταστάσεων και τους ελεύθερους χώρους στον Φαληρικό όρμο, επιτρέπεται μέσω της εταιρείας «Ολυμπιακά ακίνητα Α. Ε.», η ακόμα μεγαλύτερη εκμετάλλευση της παραλίας και η απόδοσή της για εμπορικούς σκοπούς. Εκεί ακριβώς αντιδρούν οι κάτοικοι που θεωρούν ότι η περιοχή δεν αντέχει άλλο τσιμέντο κι ότι οι αθλητικές εγκαταστάσεις θα είναι απλώς, το πρόσχημα για την άκρατη εμπορική αξιοποίηση συνολικά του παραλιακού μετώπου από τον Φλοίσβο έως την Καστέλλα. «Η κατασκευή γηπέδων που θα καλύψουν έκταση 120 στρεμ. με κερκίδες για 3.500 θεατές σε ύψος 8,5 μέτρων επί της ήδη υπερυψωμένης παραλίας κάθε άλλο παρά συνεισφέρει στην περιβαλλοντική ανάσα και το άνοιγμα στη θάλασσα.
Διερωτώμαστε γιατί θα πρέπει να πληρώσουν οι παραλιακοί δήμοι το στοίχημα των Ολυμπιακών Αγωνών, αλλά και τον Ολυμπιακό; Αλήθεια γιατί τα αθλητικά σωματεία του Πειραιά δεν πηγαίνουν να αθληθούν στο «Καραϊσκάκη»; Τίνος ευθύνη είναι η κατάργηση του στίβου;» σημειώνει στην «Κ» ο κ. Ρουσέτος Λειβαδάρος, διδάκτωρ Μηχανικός του ΕΜΠ και μέλος της Κίνησης Πολιτών «Μεσοποταμία». «Το συγκεκριμένο τμήμα της παραλίας συνδέεται άμεσα με τη ζωή της πόλης, τη συλλογική μνήμη και τις μελλοντικές προοπτικές. Πώς μπορούμε να ανεχθούμε την τσιμεντοποίησή της και να ξεχάσουμε ότι εκεί έδενε το καΐκι του ο καπετάν Ζέπος και οι άλλοι ψαράδες του Σαρωνικού, τις κυριακάτικες βόλτες και τις παρέες τα καλοκαίρια;».
Από τη βόλτα στην Ταραντέλα έως σήμερα
Ο Φαληρικός όρμος αποτελούσε έναν σπάνιο πόλο αναψυχής και περιπάτου- πάμε βόλτα στην Ταραντέλα έλεγαν οι παλιοί- έως και τα μέσα του ’60. Η αντίστροφη μέτρηση αρχίζει με την πρώτη σειρά παρεμβάσεων επί δικτατορίας και την κατασκευή του Σταδίου (τότε) Καραϊσκάκη καθώς και της νέας, πάνω σε προσχώσεις, παραλιακής λεωφόρου, συνεχίζεται με το Στάδιο Ειρήνης και Φιλίας και πρόσφατα με τα γήπεδα Μπιτς Βόλεϊ και Ταε Κβον Ντο.
Το Ν. Φάληρο είναι η περιοχή που πλήρωσε όσο καμία το τίμημα. Καραϊσκάκη από τη μία πλευρά, ΣΕΦ από την άλλη καθώς και οι γιγαντιαίοι υπερυψωμένοι οδικοί κόμβοι σχημάτισαν μια τσιμεντένια περίφραξη και η άλλοτε πανέμορφη περιοχή απώλεσε τη φυσιογνωμία του παραλιακού κοσμοπολίτικου προαστίου.
Παράνομες συναλλαγές
«Ο χώρος που σήμερα καταλαμβάνουν οι εγκαταστάσεις του Σταδίου Ειρήνης και Φιλίας όχι μόνον δεν συνιστά χώρους περιπάτου και αναψυχής, όπως υποσχέθηκαν στους κατοίκους αλλά περιοχή παράνομων συναλλαγών και υψηλού κίνδυνου, για τους ανυποψίαστους πολίτες. Εχουν καταγραφεί επιθέσεις, κυρίως σε βάρος νεαρών γυναικών, ληστείες και ξυλοδαρμοί από τύπους του υποκόσμου που πλέον, συχνάζουν εκεί», λέει στην «Κ» ο κ. Σωτήρης Ασλάνης από τους παλαιούς κατοίκους και μέλος του Μορφωτικού -Εκπολιτιστικού Συλλόγου Νέου Φαλήρου. «Κοιτάζω παλιές φωτογραφίες του Νέου Φαλήρου με τα υπέροχα αρχοντικά του, τα κιόσκια δίπλα στη θάλασσα και αναρωτιέμαι πώς τολμούν να μιλούν για αναβάθμιση όταν στην πραγματικότητα κατάφεραν να εξαφανίσουν μια από τις ωραιότερες παραλιακές ζώνες της Ευρώπης», συμπληρώνει ο καθηγητής στο ΕΜΠ κ. Ρουσέτος Λειβαδάρος και καταλήγει: «Δεν θα επιτρέψουμε να επαναληφθεί το έγκλημα με την καταπάτηση του ελεύθερου παραλιακού τμήματος. Χρειάζεται να γίνει κατανοητό ότι η συγκεκριμένη υπόθεση δεν έχει τοπικό αλλά υπερτοπικό χαρακτήρα. Δεν αφορά το Μοσχάτο, την Καλλιθέα και το Φάληρο. Αφορά συνολικά την πρωτεύουσα και τη διαχρονική επαφή της με τον Σαρωνικό».
http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_918879_02/12/2006_207480

Ο Κηφισός μάς έβγαλε από τη λήθη

Ο Κηφισός μάς έβγαλε από τη λήθη Χιλιάδες πολίτες συμμετέχουν στην προσπάθεια διάσωσής του – Σήμερα η κορυφαία εκδήλωση της «Κ» και του ΣΚΑΪ στο Ν. Φάληρο
Του Σπυρου Καραλη
Η εκστρατεία της «Κ» και του ΣΚΑΪ για τη διάσωση του πολύπαθου Κηφισού, η οποία κορυφώνεται σήμερα το βράδυ με την ανοιχτή συναυλία του Βασίλη Παπακωνσταντίνου στην παραλία του Νέου Φαλήρου, κατέδειξε μεν τις τεράστιες ευθύνες των κεντρικών υπηρεσιών και την πολύχρονη αδιαφορία των αρμοδίων, ανέδειξε, ωστόσο, και μια ιδιαίτερα ελπιδοφόρα πλευρά. Τη μαζική ενεργοποίηση των πολιτών σε ανοιχτά ζητήματα που αφορούν την ποιότητα ζωής. Αντιθέτως, με τις κυρίαρχες εντυπώσεις που τους θέλουν παθητικούς στον καναπέ, οι πολίτες με τη συμμετοχή τους στις εκδηλώσεις και τα δεκάδες τηλεφωνήματά τους έδειξαν την αγωνία τους, κυρίως όμως τη διάθεσή τους να συμβάλουν στην επίλυση προβλημάτων που αφορούν την καθημερινότητα.
Απτή απόδειξη η προσέλευσή τους την περασμένη Κυριακή στις Αδάμες, σε μια ειδυλλιακή παρακηφίσια τοποθεσία που θυμίζει Τέμπη και όχι την εικόνα ενός αποδέκτη αποβλήτων που έχουμε για τον αθηναϊκό ποταμό. Περισσότεροι από 1.500 άνθρωποι κάθε ηλικίας ανταποκρίθηκαν στο κάλεσμα και ήλθαν για να βάλουν ένα χεράκι στην απορρύπανση του χώρου.
Ενεργοί πολίτες
Σε μια ελεγχόμενη εκδήλωση για λόγους ασφαλείας λόγω του δύσβατου της περιοχής, ηλικιωμένοι, ζευγάρια με τα παιδιά τους και πολλοί νέοι άνθρωποι τσαλαβούτησαν στα νερά του ποταμού για να καθαρίσουν τις κοίτες από τα σκουπίδια που είχαν συσσωρευτεί εκεί όλα αυτά τα χρόνια της αδιαφορίας. Δούλεψαν όπως μπορούσαν, κουράστηκαν και η τοποθεσία αποδόθηκε καθαρή από τα πεταμένα πλαστικά και τα λοιπά σκουπίδια.
«Εγινε ένα άλμα από τη λήθη στη συλλογική συμμετοχή. Από την αρχή της εκστρατείας της “Καθημερινής” και του ΣΚΑΪ η κινητοποίηση του κόσμου μάς εξέπληξε και δημιούργησε ελπίδες. Η υπόθεση του Κηφισού δεν είναι χαμένη όταν ασχολούνται με αυτή οι ενεργοί πολίτες. Γι’ αυτό και χαρήκαμε όταν στην εκδήλωση στις Αδάμες διαπιστώσαμε ότι οι Αθηναίοι ενδιαφέρονται για την αποκατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος, ότι δεν έχουν συμβιβαστεί με την ψευδή ιδέα ότι δεν υπάρχει προοπτική. Τα κοινωνικά προβλήματα, άλλωστε, δεν λύνονται δίχως την πίεση του κόσμου προς τους αρμοδίους», σημειώνει ο γραμματέας του Φορέα Διαχείρισης και Ανάπλασης κ. Ντίνος Λάσκαρης. «Εχω δεχθεί δεκάδες τηλεφωνήματα από όλη την Ελλάδα και όχι μόνο από την Αττική», λέει ο κ. Βασίλης Ζώτος, αρχιτέκτων- πολεοδόμος και συντονιστής της επιστημονικής ομάδας που παρουσίασε την πρώτη μελέτη που έγινε ποτέ για την ανάπλαση τμήματος του ποταμού. «Αισθάνθηκα χαρά καθώς διαπίστωσα ότι υπάρχει ένα ιδιαίτερα ενεργό τμήμα της ελληνικής κοινωνίας που αντιμάχεται την παθητικοποίηση της εποχής, που είναι ανήσυχο και θέλει να αλλάξει τα κακώς κείμενα της πραγματικότητας».
Προτροπές στους πολιτικούς
Στις Αδάμες ο κόσμος που συγκεντρώθηκε έδειξε να γνωρίζει το πρόβλημα, αλλά και όλους εκείνους που ευθύνονται για τα εγκλήματα που έχουν γίνει δεκαετίες τώρα σε βάρος του Κηφισού. Γι’ αυτό και πολλοί εκ των βουλευτών, συμπολίτευσης και αντιπολίτευσης, αλλά και οι εκπρόσωποι της τοπικής αυτοδιοίκησης αντιμετωπίστηκαν με ειρωνική διάθεση και πειραχτικά σχόλια («Είδατε κάμερες και ήλθατε για τη δημοσιότητά σας», «Πού ήσασταν όταν κανείς δεν μίλαγε για τον Κηφισό», «Ξεκινήστε έργα τώρα κι αφήστε τα λόγια...»). «Ο κόσμος υπέδειξε στους αρμοδίους τη δουλειά τους. Τους είπε τι πρέπει να κάνουν για την προάσπιση της ποιότητας ζωής των κατοίκων. Εμείς που κατοικούμε στους παραλιακούς δήμους και που κυριολεκτικά υποφέρουμε από τη δυσοσμία του εγκιβωτισμένου τμήματος βλέπουμε με ανακούφιση ότι κάτι αρχίζει να αλλάζει με τον Κηφισό και την υποβάθμιση του περιβάλλοντος. Οτι η κινητοποίηση και η συμμετοχή των πολιτών θα αναγκάσει τελικά τους υπευθύνους να αναλάβουν την αποκτάσταση της ζημιάς που έγινε σε βάρος του ποταμού και να πάρουν τα αναγκαία μέτρα για την προάσπιση της δημόσιας υγείας», τονίζει η διαμερισματική σύμβουλος του Δήμου Πειραιά κ. Νένα Μαυρέα.
Σήμερα είναι το μεγάλο ραντεβού για τον Κηφισό. Από τις πέντε το απόγευμα θα γίνει ένας ακόμη καθαρισμός στις εκβολές και αργότερα θα ακολουθήσει η συναυλία του Βασίλη Παπακωνσταντίνου με ελεύθερη είσοδο για το κοινό.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_484729_13/05/2007_226744

Περιβάλλον, έγκλημα χωρίς τιμωρία

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
EΛΛAΔA
Hμερομηνία δημοσίευσης: 15-07-07

Περιβάλλον, έγκλημα χωρίς τιμωρία Το κράτος παράλυτο παρακολουθεί τα πλοκάμια της ανομίας που πλήττει επί χρόνια την υγεία των πολιτών και το δημόσιο συμφέρον
Της Τασουλας Καραϊσκακη
Το κράτος μοιάζει παράλυτο μπροστά στην εκτεταμένη ανομία. Οταν αυτή δημοσιοποιείται, όταν έρχονται στο φως εξώφθαλμα προβλήματα (η «Κ» φέτος διεξήγαγε τουλάχιστον τρεις μεγάλες καμπάνιες για μεγάλες περιβαλλοντικές καταστροφές), που πιεστικά ζητούν μια απάντηση και μέτρα, από τα λεγόμενα των πολιτικών αποκομίζει κανείς την εντύπωση ότι η προστασία του περιβάλλοντος είναι στις βασικές τους προτεραιότητες. Για να ανακαλύψει, στη συνέχεια, ότι στην πραγματικότητα γίνονται πολύ λιγότερα από όσα λέγονται, ενώ εκείνοι που εγκληματούν βαρέως κατά του περιβάλλοντος συνεχίζουν ανενόχλητοι το καταστροφικό τους έργο...
Η πολιτεία, από τη μία αποδοκιμάζει, από την άλλη συνδράμει, συναινεί στην καταστροφή. Οπως έχει γράψει πολλές φορές η «Κ», στον Κηφισό λαμβάνουν χώρα πλήθος σοβαρές αυθαιρεσίες χωρίς καμιά ενόχληση από τις πολεοδομίες. Η κατάσταση είναι ακόμη ανεξέλεγκτη. Μάλιστα την περασμένη Πέμπτη εγκρίθηκε από το Δημοτικό Συμβούλιο της Κηφισιάς η ένταξη στο σχέδιο πόλης παρακηφίσιας (δασικής) έκτασης στις Αδάμες έκτασης περίπου 40 στρεμμάτων. Στα Οινόφυτα εκατοντάδες βιομηχανίες συνεχίζουν να ρίχνουν τα απόβλητά τους στον Ασωπό, αφού τα ισχνά πρόστιμα κοστίζουν λιγότερο από το βιολογικό καθαρισμό. Στη Γλυφάδα, η πολιτεία αρνείται να αναγνωρίσει και να προστατεύσει 11.000 στρέμματα δημόσιας δασικής έκτασης -στόχος καταπατητών και διεκδικητών. Στην Πεντέλη χιλιάδες πρωτόκολλα κατεδάφισης παραμένουν ανεφάρμοστα, ενώ τα παράνομα «Λατομεία Μαρκοπούλου ΑΒΕΕ» συνεχίζουν να λειτουργούν.
Αθόρυβη οικοπεδοποίηση
Η πυρκαγιά στην Πάρνηθα αιφνιδίασε και αναζωπύρωσε τις συζητήσεις γύρω από την προστασία του περιβάλλοντος. Ομως αν η πυρκαγιά σοκάρει γιατί μέσα σε λίγες ώρες χάνονται τεράστιες δασικές εκτάσεις, η ίδια καταστροφή συντελείται με την καθημερινή, μακροχρόνια, αθόρυβη αποψίλωση δάσους και την οικοπεδοποίηση, κυρίως στις βόρειες περιοχές της Αττικής. Σύμφωνα με τα πλέον πρόσφατα στοιχεία της «Οικολογικής Εξόρμησης Αττικής» συντελούνται εγκλήματα διαρκείας στις εξής περιοχές:
Αγιος Στέφανος. Μια τεράστια έκταση στα βόρεια του οικισμού οικοδομείται μέσα σε πυκνό δάσος. Παρά τις απαγορευτικές αποφάσεις του ΣτΕ, άδειες εξακολουθούν να δίνονται, ο οικισμός επεκτείνεται και τα δάση μειώνονται.
Ανοιξη Αττικής. Μεγάλα τμήματα πυκνού δάσους πεύκης εξαφανίζονται για να οικοδομηθούν συγκροτήματα σύγχρονων κατοικιών ή κοινωφελή έργα, ενώ με συναίνεση της Κοινότητας, της Νομαρχίας και των ιδιοκτητών γης, μικρά ρέματα αλλάζουν πορεία, υποκαθίστανται με αγωγούς και κλείνονται προκειμένου να εξυπηρετηθεί η οικοπεδοποίηση.
Κρυονέρι. Οι αποψιλώσεις και τα μπαζώματα έχουν φτάσει μέχρι την κοίτη του Κηφισού προκειμένου να εξυπηρετηθούν τα παραρεμάτια οικόπεδα και να οικοδομηθεί και το τελευταίο τετραγωνικό μέτρο. Ορθώνονται κτίσματα ακόμα και μέσα στην Α΄ Ζώνη Προστασίας του Κηφισού ενώ η Κοινότητα έχει έτοιμο Σχέδιο για τη μείωση του πλάτους της.
Κιούρκα. Οικοπεδοποιούνται και οικοδομούνται δασικές εκτάσεις πεύκης που είχαν παραχωρηθεί παλαιότερα σε ρητινοσυλλέκτες μόνο γι' αυτή τη χρήση. Δεν υπάρχει δικαίωμα κοπής πεύκων αλλά οι πολυτελείς οικοδομές ξεφυτρώνουν μέσα στο δάσος με άδεια πολεοδομίας. Στην Ιπποκράτειο Πολιτεία, η βόρεια Πάρνηθα έχει «καεί» στα χαρτιά αφού με νόμιμες άδειες πυκνό παρθένο δάσος (έκταση 10 φορές μεγαλύτερη από τα Κιούρκα) μετατρέπεται σε οικισμό.
Μελίσσια. Ο Δήμος τοποθέτησε τσιμεντοσωλήνες στο ρέμα Παλιάγιαννη (προστατευόμενος παραχείμμαρος της Πεντέλης που καταλήγει στο ρέμα Χαλανδρίου) και μπάζωσε πάνω από αυτές ώστε να εξυπηρετηθούν οι παρόχθιοι ιδιοκτήτες που μπαζώνουν και αυτοί με τη σειρά τους το ρέμα που βρίσκεται μέσα σε πευκόφυτη έκταση. Στα όρια του ίδιου Δήμου, στο κεντρικό ρέμα που φτάνει στο Χαλάνδρι (προστατευόμενο με Π.Δ.), ο Δήμος Μελισσίων κάνει έργα ανάπλασης καταστρέφοντας τη φυσική βλάστηση και προσθέτοντας αρκετό τσιμέντο, πράγμα ρητά απαγορευόμενο από το Προεδρικό Διάταγμα.
Παρόμοιες... δράσεις λαμβάνουν χώρα στη Σταμάτα, στο Διόνυσο, στη Νέα Ερυθραία, στην Ανω Βούλα (Λυκόρεμα) και αλλού.
Το κόστος της διαφθοράς
Σε πάνω από 15 δισ. ευρώ ετησίως υπολογίζεται στη χώρα μας (σύμφωνα με την Κεντρική Ευρωπαϊκή Τράπεζα) το κόστος της διαφθοράς - περίπου το 30-40% του ποσού αυτού αφορά τη δωροδοκία υπαλλήλων. Διότι δεν είναι μόνο οι ισχυροί που εξαγοράζουν από τους πολιτικούς ευεργετήματα, δεν είναι μόνο οι λομπίστες που πολιορκούν τα πολιτικά γραφεία για να προωθήσουν (με το αζημίωτο) τα συμφέροντα που εκπροσωπούν. Δεν είναι μόνο οι χοντρές «μίζες» που διοχετεύονται διά μέσου μυστικών κυκλωμάτων σε μη ανιχνεύσιμους τραπεζικούς λογαριασμούς, είναι και τα κάθε είδους φακελάκια και γρηγορόσημα. Η Ελλάδα είναι η πρώτη μεταξύ των ευρωπαϊκών χωρών στη δωροδοκία υπαλλήλων από πολίτες... Πιέζουν για αποχαρακτηρισμό των δασών (πάνω από δύο εκατ. Eλληνες έχουν κάνει την τελευταία δεκαετία αίτηση στο υπ. Γεωργίας για αποχαρακτηρισμό δασών και δασικών εκτάσεων) ή απλά καταπατούν δασικές εκτάσεις και χτίζουν. Mπαζώνουν ρέματα (στην Aττική, πάνω από το 60% αυτών -περίπου 850 χιλιόμετρα) και χτίζουν. Kάνουν οικόπεδα τα χωράφια και τους κοινόχρηστους αστικούς χώρους και χτίζουν...
Τι κάνουν οι κυβερνώντες; Απλώς αδρανούν. Ακόμη κι όταν ξεσπούν σκάνδαλα. Εχει δείξει η εμπειρία, ότι τα σκάνδαλα δεν μειώνουν την εμπιστοσύνη των οπαδών στην κομματική ηγεσία. Αρα, ποιος ο λόγος να παρέμβουν με απαγορεύσεις, ελέγχους και κυρώσεις; Να σπάσουν το επωφελές πλέγμα της συνενοχής και της αποσιώπησης;
Ας υποβαθμιστεί, ας καταφαγωθεί η δημόσια γη - που καταλήγει ν' αποτελεί το αντάλλαγμα για τη διατήρηση ορισμένων από τους ιθύνοντες (όλων των κυβερνήσεων) στην εξουσία. Πώς αλλιώς να εξηγήσει κανείς το γεγονός ότι, μολονότι η ελληνική πολιτεία γνωρίζει ότι κατέχει περί τα 20 εκατ. στρεμ. γης (πλην της αναλόγου μεγέθους -21.635.096 στρεμ.- καταγεγραμμένης περιουσίας της) δεν κάνει καμιά προσπάθεια να την προστατεύσει, αλλά την εγκαταλείπει βορά στα νύχια καταπατητών;
http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_204119_15/07/2007_234478

Κηφισός: «βόμβα» για τη δημόσια υγεία

ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ
EΛΛAΔA
Hμερομηνία δημοσίευσης: 30-09-07

Κηφισός: «βόμβα» για τη δημόσια υγεία
Του Σπυρου Καραλη
Εδώ και χρόνια, ο Κηφισός έχει μετατραπεί από ποταμό σ’ έναν απέραντο αγωγό απόρριψης κάθε λογής υγρών και στερεών αποβλήτων με ό,τι αυτό αυτό συνεπάγεται για τη δημόσια υγεία και το φυσικό περιβάλλον.
Μεγάλες ποσότητες τοξικών υλικών απορρίπτονταν (και συνεχίζουν να απορρίπτονται) μολύνοντας τα νερά και τον υδροφόρο ορίζοντα της ευρύτερης περιοχής του Κηφισού. Ακρως επικίνδυνα βαρέα μέταλλα, όπως χρώμιο, μόλυβδος, νικέλιο κ.ά. ανιχνεύθηκαν κατά πολύ πάνω από τα όρια σύμφωνα με δύο μετρήσεις, η πρώτη του Πανεπιστημίου Πειραιά και η δεύτερη της εταιρείας Kerche για λογαριασμό της «Κ» και του «ΣΚΑΪ», που διεξήχθη στο πλαίσιο της μεγάλης εκστρατείας για τη διάσωση του Κηφισού. Το χρώμιο σε ορισμένα σημεία του μετρήθηκε έως 220% πάνω από τα όρια, ο μόλυβδος έως 120% και το νικέλιο έως 50%.
Στην κατανάλωση
Ως αποτέλεσμα αυτής της εκτεταμένης ρύπανσης, προκύπτουν σοβαρά ζητήματα, καθώς πέριξ του βορείου τμήματος του ποταμού εντοπίζονται πολλές γεωτρήσεις από τις οποίες αδρεύονται καλλιεργήσιμες εκτάσεις με προϊόντα που διατίθενται άμεσα στην κατανάλωση. «Η συμβολή του μολυσμένου από τοξικά Κηφισού στη γενικότερη ρύπανση του υδροφόρου ορίζοντα της Αττικής συνιστά πρωτεύων ζήτημα δημόσιας υγείας», τονίζει ο γραμματέας του Φορέα Διαχείρισης και Ανάπλασης Κηφισού, κ. Ντίνος Λάσκαρης. «Ολα αυτά τα χρόνια έχουμε καταγράψει αρκετές γεωτρήσεις κοντινές στον ποταμό, τα νερά των οποίων είναι προφανώς μολυσμένα από τα υγρά απόβλητα που επί δεκαετίες διαχέονται παρανόμως από βιομηχανίες στον Κηφισό για να καταλήξουν στον Σαρωνικό, κι έχουμε επισημάνει τους κινδύνους. Επιπλέον, έχουμε καταγράψει σημεία, όπως στην περιοχή της Ανοιξης, όπου καλλιέργειες ποτίζονται με ειδικές αντλίες κατευθείαν από τον Κηφισό, που σημαίνει ότι όλα τα τοξικά που έχουν εντοπιστεί στο ποτάμι μεταφέρονται στις τροφές και καταναλώνονται από ανυποψίαστους πολίτες. Χρειάζεται να ληφθούν μέτρα, δυστυχώς, όμως, και σε αυτό το ζήτημα οι αρμόδιες υπηρεσίες αδρανούν», καταλήγει ο κ. Λάσκαρης.
Oι αιτίες για τις υψηλές τιμές σε χρώμιο και μόλυβδο καθώς και σε άλλα βαρέα μέταλλα που εντοπίζονται στις παρακηφίσιες εκβολές αποδίδονται στην απόρριψη βιομηχανικών αποβλήτων, κυρίως από βιομηχανικές μονάδες που εδρεύουν στη βόρεια Αττική (βυρσοδεψεία και πιθανώς βιομηχανίες παραγωγής χρωμάτων και τσιμέντων) αλλά και μέσω παράνομων συνδέσεων αποβλήτων στο νότιο, εγκιβωτισμένο, τμήμα. Ωστόσο, στο νότιο τμήμα ελλοχεύει μία ακόμη, εξ ίσου σημαντική απειλή που επιδρά συνολικά στον υδροφόρο ορίζοντα της Αττικής. Ο λόγος, για την έντονη υφαλμύρωση των υδάτων του ποταμού λόγω των ημιτελών αντιπλημμυρικών έργων που έγιναν και τη διεύρυνση του βάθους της κοίτης όπου τώρα πλέον βρίσκεται κάτω από την επιφάνεια της θάλασσας. Σύμφωνα με εκτιμήσεις, στοιχεία υφαλμύρωσης έχουν πλέον ανιχνευθεί έως και στις παρυφές της Πάρνηθας. «Η μοναδική σωτηρία για τον ποταμό, τον υδροφόρο ορίζοντα και το φυσικό περιβάλλον είναι η διαμόρφωση μιας άλλης πολιτικής προστασίας του ποταμού και κατ’ επέκταση του περιβάλλοντος, με μόνιμη παρακολούθηση των παραμέτρων και επιβολή βιολογικών και χημικών καθαρισμών των αποβλήτων στις βιομηχανικές μονάδες. Ακόμη, με την εγκατάσταση και λειτουργία κεντρικής για την περιοχή μονάδας επεξεργασίας αποβλήτων στην πηγή των τελικών απορροών. Είναι απαραίτητο οι περιεκτικότητες να ελέγχονται με βάση νέα σύγχρονα όρια», υπογραμμίζει ο αναπληρωτής καθηγητής και διευθυντής του Εργαστηρίου Θαλασσίων Επιστημών στο Πανεπιστήμιο Πειραιά, κ. Βασίλης Τσελέντης.

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_402838_30/09/2007_243216


Επικίνδυνα τα υπόγεια νερά της Αττικής Βαρέα μέταλλα, λύματα, βιομηχανικά απόβλητα, φυτοφάρμακα από τον υδροφόρο ορίζοντα καταλήγουν στο τραπέζι μας
Τα υπόγεια νερά της Αττικής είναι μολυσμένα. Βαρέα μετάλλα, υπολείμματα φυτοφαρμάκων, βακτήρια, μαγνήσιο, νάτριο, χλώριο και άλλες επικίνδυνες ουσίες δηλητηριάζουν τον υδροφόρο ορίζοντα. Aυτή είναι η θλιβερή πραγματικότητα. Οι συνέπειες είναι σημαντικότερες απ' ό,τι ίσως φανταζόμαστε. Eλάχιστες είναι πλέον οι πηγές και οι γεωτρήσεις που μπορούν να παρέχουν πόσιμο νερό, αυξάνοντας συνεχώς την εξάρτηση από την ΕΥΔΑΠ, η οποία με τη σειρά της εξαρτάται από τους περιορισμένους φυσικούς πόρους άλλων περιοχών. Και με δεδομένη την αλλαγή του κλίματος και τη μείωση των βροχοπτώσεων, η Αθήνα κινδυνεύει όχι μόνο να ξαναδιψάσει αλλά και να χάσει το τεράστιο πλεονέκτημα της μοναδικής ευρωπαϊκής μητρόπολης με καλής ποιότητας πόσιμο νερό.
Οση ρύπανση δημιουργείται στον αέρα και την επιφάνεια του εδάφους, και δημιουργείται πολλή, περνάει στο υπέδαφος, στα φυτά, στη θάλασσα, τίποτα δεν είναι σε θέση να την σταματήσει.
Επίσης, τα μολυσμένα νερά συχνά χρησιμοποιούνται και για γεωργική ή βιομηχανική χρήση. Αυτό μετατρέπει τη χρήση του νερού σε έναν επικίνδυνο «κύκλο», όπου επιβλαβείς ουσίες καταλήγουν μέσω της τροφικής αλυσίδας ή συναφών προϊόντων στο τραπέζι μας - και όχι απαραίτητα μόνο στο ποτήρι μας. Και ενώ, ίσως για πρώτη φορά, υπάρχουν στοιχεία για την ποιότητα του νερού, δεν υπάρχει κάποιος να τα αξιολογήσει και να τα αξιοποιήσει.
Η «Κ» σήμερα παρουσιάζει το χάρτη της ρύπανσης των υπόγειων νερών της Αττικής και πετάει το γάντι στους αρμόδιους. Θα υπάρξει ανταπόκριση ή το θέμα του μολυσμένου υδροφορέα μας θα αφεθεί για άλλη μια φορά εκεί όπου βρίσκεται: βαθιά κάτω από τη γη...

http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_100003_30/09/2007_243222

Ημερίδα "Αντιπλημμυρική Προστασία Αττικής" Τρίτη 2 Νοεμβρίου 2004. ΟΡΓΑΝΩΤΗΣ ΤΕΕ

ΟΛΕΣ ΟΙ ΕΙΣΗΓΗΣΕΙΣ ΣΤΗΝ
http://portal.tee.gr/portal/page/portal/LIBRARY/TEKMHRIWSH/Digital%20Library/HMERIDES%202004/097620FC40AB1F54E0440003BA2D133C

ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ
ΤΜΗΜΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
ΓΡΑΦΕΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΩΝ

ΗΜΕΡΙΔΑ
«Αντιπλημμυρική προστασία Αττικής»

Αντιπλημμυρική προστασία λεκανοπεδίου Αθήνας (Κηφισός-Ιλισός)
Εισηγητής : Μ.Σάρρος
Αθήνα 2 Νοεμβρίου 2004

ΑΝΤΙΠΛΗΜΜΥΡΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΛΕΚΑΝΟΠΕΔΙΟΥ ΑΘΗΝΑΣ
ΚΗΦΙΣΟΣ - ΙΛΙΣΟΣ


Α΄ Τμήμα Εισήγησης

Εισηγητής: Μ. Σάρρος


1. Σύντομο ιστορικό του Κηφισού-Υφιστάμενη κατάσταση

Ο Κηφισός είναι ο χείμαρρος που αποτελεί τον αποδέκτη των πλημμυρικών νερών του μεγαλύτερου μέρους του λεκανοπεδίου της Αττικής και όπου συμβάλλουν τα κυριότερα ρέματά του. Η λεκάνη απορροής του φθάνει τα 380Km2 και περιλαμβάνει το μέγιστο τμήμα της αστικής περιοχής του πολεοδομικού συγκροτήματος της Πρωτεύουσας με όρια τα πέριξ βουνά Αιγάλεω, Πάρνηθα, Πεντέλη και τον λόφο του Λυκαβηττού στο κέντρο της πόλης. Το μήκος του Κηφισού από την παραλιακή λεωφόρο Ποσειδώνος μέχρι την συμβολή της Πύρνας, δηλαδή το τμήμα που διέρχεται από αστική περιοχή, είναι 18,40 Km.

Η διευθέτηση του Κηφισού άρχισε το 1900 σε τμήμα κατάντη της οδού Πειραιώς, μήκους 1.00 Km, έπειτα από σοβαρή πλημμύρα κατά την βροχή της 18-11-1889, της γνωστής σαν βροχής του Αγίου Φιλίππου, που είχε ημερήσιο ύψος 150,2 mm. Μέχρι τότε, τα νερά του Κηφισού και του Ιλισού (ο οποίος συνέβαλλε σ΄αυτόν μέσω Χαμοστέρνας) ξεχυνόταν σε τέλμα που υπήρχε στις σημερινές περιοχές Καλλιθέας και Μοσχάτου. Το τέλμα χωριζόταν από το Φαληρικό όρμο με χαμηλές εκτάσεις και με σειρά από θίνες. Τα έργα ανάντη της οδού Πειραιώς άρχισαν το 1935 και ολοκληρώθηκαν το 1956. Διευθετήθηκε ο Κηφισός μέχρι τις «Τρεις Γέφυρες» (ΧΘ 10+300). Κατασκευάστηκε ακάλυπτη τραπεζοειδής λιθένδυτη διατομή. Τα έργα στηρίχθηκαν στις μελέτες του 1934, που συντάχθηκαν όταν ο πληθυσμός της πρωτεύουσας ήταν 800.000 άτομα και η κατοικημένη περιοχή περί τις 7.000 εκτάρια, ενώ τα συμβάλλοντα στον Κηφισό ρέματα ήταν αδιευθέτητα και αποχέτευαν όμβρια νερά αγροτικών κυρίως περιοχών. Έτσι ο Κηφισός διευθετήθηκε για παροχές μόνον 400-600 m3/s.

Στο τμήμα μεταξύ της οδού Κωνσταντινουπόλεως (όπου σήμερα η λαχαναγορά) και των Σεπολίων, δηλαδή από την ΧΘ 1+800 έως την ΧΘ 7+500, η διευθέτηση του Κηφισού δεν ακολούθησε την βαθιά γραμμή, αλλά χαράχθηκε δυτικότερα εκτός του σχεδίου πόλεως του 1932. Η διευθέτηση έγινε με αναχώματα ψηλότερα κατά 1,00 – 1,50m από το πέριξ έδαφος. Στην στέψη των αναχωμάτων διαμορφώθηκαν αργότερα οι Παρακηφίσιοι δρόμοι, ενώ οι ερυθρές των πέριξ δρόμων προσαρμόσθηκαν στην στάθμη του φυσικού εδάφους. Το γεγονός αυτό ερμηνεύει την πιθανότατα εύλογη απορία, γιατί μέχρι και σήμερα ακόμα πλημμυρίζουν περιοχές δίπλα στο ποτάμι.
Στην κοίτη του Κηφισού, όπως άλλωστε συμβαίνει και σ’ όλες τις ευρωπαϊκές πόλεις που διαθέτουν παλαιά παντορροϊκά δίκτυα, διοχετεύθηκαν οι υπερχειλίσεις από το παντορροϊκό δίκτυο της πρωτεύουσας , το οποίο εξυπηρετεί τις κεντρικές περιοχές της. Διοχετεύονται επίσης, παρανόμως, ανεπεξέργαστα βιομηχανικά απόβλητα ,τα νερά πλύσης των φίλτρων των σταθμών επεξεργασίας πόσιμου νερού Γαλατσίου και Μενιδίου της ΕΥΔΑΠ και τέλος, μέσω του ρέματος της Πύρνας, διοχετεύονται τα επεξεργασμένα λύματα του Κέντρου Επεξεργασίας Λυμάτων Μεταμόρφωσης, επίσης της ΕΥΔΑΠ.

Στο μεταξύ ο πληθυσμός της πρωτεύουσας ξεπέρασε τα 3.500.000 κατοίκους και η κατοικημένη έκταση ξεπέρασε τις 30.000 εκτάρια.
Τα φυσικά ρέματα διευθετήθηκαν και πολλές φορές καλύφθηκαν για την κατασκευή λεωφόρων. Έτσι αυξήθηκαν οι πλημμυρικές παροχές και η διευθετημένη κοίτη του Κηφισού (διευθέτηση 1936) αποδείχθηκε ανεπαρκής. Σημειώθηκαν πλημμύρες από υπερχείλιση των νερών του Κηφισού και έγιναν εκτεταμένες κατακλύσεις σε παρόχθιες και παραλιακές
περιοχές κατά τις βροχοπτώσεις στις 18-9-1949, 6-11-1961, 31-10-1972, 2-11-1977, 13-12-1988, 21-10-1994, 1/1996 και 7-8-9/2002.

Μετά τις πλημμύρες του 1961 ο τότε Οργανισμός Αποχετεύσεως Πρωτευούσης εξέτασε την ανάγκη αναδιευθέτησης του Κηφισού. Από τις μελέτες προέκυψε η ανάγκη διαπλάτυνσης και εκβάθυνσης της κοίτης του Κηφισού, ώστε στο τμήμα κατάντη της συμβολής του ρέματος Λιοσίων, να διοχετεύονται παροχές 900 έως 1400m3/s, με στάθμη νερού χαμηλότερη από την στάθμη του πέριξ φυσικού εδάφους ώστε να είναι δυνατή η αποχέτευση όμβριων των παρακηφίσιων περιοχών.
Οι παροχές υπολογισμού προέκυψαν από εκτιμήσεις βροχομετρικών στοιχείων με μεθόδους ορθολογικές, σε συνδυασμό με την χάραξη (ουσιαστικά αυθαιρέτων) υδρογραφημάτων, αφού σε ολόκληρη την περιοχή της Πρωτεύουσας δεν υπήρχαν (αλλά δυστυχώς ούτε και σήμερα, 40 χρόνια μετά εξακολουθούν να μην υπάρχουν) μετρήσεις πλημμυρικών παροχών. Αν και η ανάγκη μετρήσεων παροχών και η ανεπτυγμένη μεθοδολογία συσχετίσεως παροχών με βροχοπτώσεις είναι καλώς γνωστή στην Ελλάδα και γίνονται, από πολλών ετών, μετρήσεις παροχών ρεμάτων στην ύπαιθρο, τόσο από το ΥΠΕΧΩΔΕ όσο και από την ΔΕΗ, έχει εγκαταλειφθεί προ ετών το δίκτυο μέτρησης παροχών που εγκατεστάθη το 1998 από την ΕΥΔΑΠ σε 8 σημεία του Κηφισού και βασικών συμβαλλόντων ρεμάτων.

Στις προμελέτες που είχαν συνταχθεί το 1968 προβλεπόταν η διαμόρφωση ακάλυπτης κοίτης με τραπεζοειδή διατομή και ορθογωνικό αύλακα για την εκβάθυνση του πυθμένα. Προβλεπόταν επίσης, η διαμόρφωση εκβολής με επέκταση της κοίτης μέσα στον Φαληρικό Όρμο, σε μήκος περί τα 250m κατάντη της τότε παραλιακής λεωφόρου Ποσειδώνος με Στάθμη Πυθμένα –2,50. Λόγοι τουριστικής εκμετάλλευσης του Φαληρικού Όρμου και κυκλοφοριακές ανάγκες, δεν επέτρεψαν την εφαρμογή της προμελέτης του Ο.Α.Π.

Η αξιοποίηση του Φαληρικού Όρμου βασίσθηκε τελικά σε βραβευθείσα λύση Αρχιτεκτονικού διαγωνισμού του 1963. Τα έργα στον Φαληρικό Όρμο, καθώς και τα έργα εκβολής του Κηφισού, άρχισαν το 1972. Η επίχωση θαλάσσιας ζώνης 400m για να κατασκευασθεί το Palais de Sports και η πρόβλεψη διαμόρφωσης λιμένος θαλαμηγών μεταξύ της Πειραϊκής και εκβολής Κηφισού, οδήγησαν στην επιμήκυνση της κοίτης του Κηφισού μέσα στην θαλάσσια περιοχή του όρμου, κατά 680m σε βαθύμετρο θάλασσας –9,50. Η εκβολή του Κηφισού προβλεπόταν να αποτελέσει τον υπήνεμο μόλο του υπόψη λιμένος.
Η διαμόρφωση του λιμένος εγκαταλείφθηκε, χωρίς να κατασκευασθεί η επέκταση του προσήνεμου κυματοθραύστη του Τουρκολίμανου, που θα προστάτευε και την χοάνη εκβολής του Κηφισού. Τα κύματα όμως, προξένησαν ζημιές στα βάθρα του Κηφισού, διαπιστώθηκε δε ότι ο ανάρρους των κυμάτων καθιστούσε προβληματική την εκβολή των νερών των παραλιακών συλλεκτήρων όμβριων. Έτσι το 1983, αποφασίστηκε η ολοκλήρωση των έργων της χοάνης εκβολής του Κηφισού και η κατασκευή του κυματοθραύστη προστασίας της. Κατασκευάσθηκε έργο εκβολής μήκους 880 m με στάθμη πυθμένα στο σημείο εκβολής –10.00 m. Η εκβολή προστατεύεται από τους θαλάσσιους κυματισμούς με κυματοθραύστη.

Η ανάγκη αναμόρφωσης των Παρακηφισίων λεωφόρων και κατασκευής ανισόπεδων κόμβων οδήγησαν το 1971, το τέως Υ.Δ.Ε. στην απόφαση «Αναδιευθετήσεως του Κηφισού από του ρεύματος Αχαρνών μέχρι της παραλιακής λεωφόρου Ποσειδώνος με πρόβλεψη επικαλύψεως της κοίτης αυτού και διαμόρφωσιν κατακόρυφων παρειών». Τα έργα διευθέτησης του Κηφισού κατασκευάζονται από το 1972 μέχρι σήμερα με βάση τις προβλέψεις αυτές.
Η ύπαρξη του παρακηφισίου συλλεκτήρα ακαθάρτων και των Παρακηφισίων λεωφόρων με τα επ’αυτών Fly Over, που κατασκευάσθηκαν περί το 1979-80 και κυρίως η ατολμία στην διενέργεια απαλλοτριώσεων, αποτέλεσαν δεσμευτικά στοιχεία στην επιλογή του πλάτους της κοίτης του Κηφισού. Έτσι με πλήρως διαμορφωμένη την πέριξ «πολεοδομική κατάσταση» (σχήμα οξύμωρο αφού το μεγαλύτερο τμήμα είναι εκτός σχεδίου…) δεν υπήρξε η παραμικρή δυνατότητα για μεγαλύτερη διαπλάτυνση της κοίτης.

«Επείγουσες ανάγκες» κυκλοφοριακών έργων οδήγησαν στην διευθέτηση ενδιάμεσων τμημάτων του Κηφισού, μη συνδεομένων μεταξύ τους, αφού ο βασικότερος επισπεύδων παράγων για την κατασκευή και διευθέτηση του Κηφισού καθώς και για την εν γένει κατασκευή μεγάλης κλίμακας αντιπλημμυρικών έργων μέχρι σήμερα είναι τα έργα της οδοποιίας.
Ενδεικτικά παρατίθεται η διαχρονική εξέλιξη της τμηματικής διευθέτησης του Κηφισού με την σειρά που έγιναν τα έργα :

α. Κατασκευάσθηκε το έργο εκβολής του Κηφισού στον Φαληρικό Όρμο, μήκους 880 m. Στην θέση της εκβολής , το βαθύμετρο του πυθμένα της θάλασσας είναι στα -10.00m. Δέκα περίπου χρόνια αργότερα, η εκβολή προστατεύθηκε από τα κύματα του Αιγαίου Πελάγους με κυματοθραύστη.

β. Κατασκευάσθηκε η γέφυρα της παραλιακής λεωφόρου Ποσειδώνος και διευθετήθηκε σαν ακάλυπτο τμήμα 140m ανάντη της υπόψη γέφυρας.

γ. Κατασκευάστηκαν αλληλοτεμνόμενοι φρεατοπάσσαλοι μέχρι την ΧΘ 0+740, ώστε να προστατεύονται οι παρόχθιες χαμηλές περιοχές Μοσχάτου από τυχόν θραύση των παλιών πλευροτοίχων.

δ. Διευθετήθηκε και καλύφθηκε το τμήμα του Κηφισού όπου ευρίσκονται οι ανισόπεδοι κυκλοφοριακοί κόμβοι της Ιεράς Οδού και της Λεωφ. Καβάλας, δηλαδή το τμήμα μεταξύ ΧΘ 5 + 060 και 6 + 720. Κατασκευάσθηκε η εκβολή στον Κηφισό, του Δαφνορέματος και του ρέματος Μάσχα Περιστερίου παροχετευτικότητας 900m3/s. Το τμήμα μεταξύ ΧΘ 0+140 και 5+060 που αποτελεί τον αποδέκτη του προαναφερθέντος παρέμεινε επί δεκαετίες με την παλιά ανεπαρκή διατομή που είχε δυνατότητα παροχέτευσης περί τα 600m3/s, ενώ η γέφυρα της οδού Πειραιώς η οποία ευρίσκεται στο τμήμα αυτό είχε δυνατότητα παροχέτευσης περί τα 400m3/s.
Υπενθυμίζεται ότι το τμήμα από ΧΘ 0+000 έως ΧΘ 3+060 ευρίσκεται σήμερα υπό κατασκευή.

ε. Διευθετήθηκε και καλύφθηκε το τμήμα από ΧΘ 9 + 030 έως 10 + 100 στην περιοχή των Τριών Γεφυρών, για να συνδεθεί η Εθνική Οδός Αθηνών - Λαμίας με τις Παρακηφίσιες οδούς και κατασκευάσθηκε το έργο συμβολής του ρέματος Λιοσίων στον Κηφισό, ώστε να επαρκεί για την διοχέτευση της αυξημένης πλημμυρικής παροχής που προέρχεται τώρα από τις Ευπυρίδες και την Εσχατιά προς προστασία των Άνω Λιοσίων και της Αττικής Οδού.

στ. Κατασκευάσθηκαν τα έργα του οδικού κόμβου της οδού Αχαρνών με την Εθνική Οδό, περί την ΧΘ 12 + 400 του Κηφισού.

ζ. Κατασκευάσθηκε το έργο διευθέτησης του Κηφισού στην διασταύρωση του με τη λεωφόρο Σταυρού-Ελευσίνας περί την ΧΘ 16 + 500.

η. Διευθετήθηκε το τμήμα από ΧΘ 6+720 έως ΧΘ 9+030 καθώς και το τμήμα από ΧΘ 3+060 έως ΧΘ 5+060.

θ. Κατασκευάζεται το τμήμα από ΧΘ 0+000 έως ΧΘ 3+060. Με το έργο αυτό, ολοκληρώνεται η αναδιευθέτηση του Κηφισού από εκβολής μέχρι τις Τρεις Γέφυρες. Στο έργο αυτό θ’αναφερθούμε εκτενέστερα στην συνέχεια.

ι. Ανάντη των Τριών Γεφυρών και μέχρι τον μαίανδρο του Κόκκινου Μύλου δεν προχωρεί καμία διευθέτηση, παρ’ότι η από 40ετίας υφισταμένη λιθένδυτη κοίτη αλλά και ο πυθμένας έχουν υποστεί από ετών εκτεταμένες και επικίνδυνες φθορές.

ια. Ανάντη του Κόκκινου Μύλου δεν έχει γίνει καμία διευθέτηση παρά μόνον στην περιοχή της διασταύρωσης με την Αττική Οδό (περί την ΧΘ 16+500).



2. Σύντομο ιστορικό του Ιλισού-Υφιστάμενη κατάσταση

2.1Ο Ιλισός, ο αρχαιότερος ποταμός στο Λεκανοπέδιο Αττικής, με λεκάνη απορροής 48,3 km2 πηγάζει από τον Υμηττό και εκβάλλει στο Φαληρικό όρμο , διασχίζει σχεδόν το κέντρο της πόλεως των Αθηνών και πολλούς πυκνοδομημένους Δήμους, έχει μακρό παρελθόν επεμβάσεων και μελετών καθώς και μακρά ιστορία μυστηρίων, από τις Νύμφες της αρχαιότητος μέχρι την σκοπιμότητα της εκτροπής του ή όχι στον Κηφισό, που αποτελεί μυστήριο της σύγχρονης εποχής.
2.2Ο Ιλισός προ του 20ου αιώνα δεν είχε ξεχωριστή εκβολή στο Φαληρικό Όρμο, αλλά συνέβαλε με τον Κηφισό στην περιοχή Χαροκόπου- Χαμοστέρνας. Το 1905 μελετήθηκε ξεχωριστή κοίτη και εκβολή του Ιλισού από τη Γέφυρα Χαροκόπου μέχρι το Φαληρικό Όρμο. Με βάση τη μελέτη αυτή ο Ιλισός διευθετήθηκε πριν από το 1930 στο τμήμα από τη θάλασσα μέχρι τη γέφυρα Χαροκόπου σε απόσταση περίπου 3,0 km. Οι πρώτες μελέτες για τη συστηματική διευθέτηση του Ιλισού έγιναν το 1931-35 από την «Ανώνυμη Ελληνική Εταιρεία Κατασκευής Υπονόμων Αθηνών-Πειραιώς και Περιχώρων Α.Ε.» (μετέπειτα ΥΔΡΕΞ), για το τμήμα από τη γέφυρα Χαροκόπου και προς τα ανάντη. Η διευθέτηση προέβλεπε ανοικτές διατομές με την κατασκευή δύο πλευρικών τοίχων από αρμολογημένη λιθοδομή και κοιτόστρωση του πυθμένα με λιθεπένδυση, αλλά η πυκνή ανοικοδόμηση, ιδιαίτερα μετά τον πόλεμο, οδήγησε στην κάλυψη της κοίτης.

2.3Οι εργασίες διευθέτησης άρχισαν το 1937 από την περιοχή της διασταύρωσης των οδών Μεσογείων - Κατεχάκη και συνδυάστηκαν με την κάλυψη και άλλων ρεμάτων που συνέβαλαν με τον Ιλισό καθώς και με την κατασκευή συλλεκτήρων του κέντρου της Αθήνας. Οι εργασίες διευθέτησης του κύριου κλάδου του Ιλισού (κλάδος Μιχαλακοπούλου – Σωτηρίας) άρχισαν το 1937 από το Χώρο της Σχολής Χωροφυλακής και μέχρι το 1939 κατασκευάστηκε το τμήμα υπό τις οδούς Μεσογείων και Μιχαλακοπούλου μέχρι την οδό Παπαδιαμαντοπούλου.

2.4Ο Ιλισός στο τμήμα μεταξύ της οδού Παπαδιαμαντοπούλου και Παναθηναϊκού Σταδίου ακολουθεί τις οδούς Μιχαλακοπούλου και Βασ. Κωνσταντίνου και είναι διευθετημένος με δίδυμη κυκλική διατομή διαμέτρου 2Χ D=3.80 μέχρι τη Λ. Βασ. Αλεξάνδρου (συμβολή με Ηριδανό) και 2Χ D=4.20 μέχρι το Παναθηναϊκό Στάδιο.

2.5Στο τμήμα μεταξύ Παναθηναϊκού Σταδίου και οδού Φορνέζη (πέρας καλυμμένου τμήματος),ακολουθεί πορεία δια μέσου των οδών Βασ. Κωνσταντίνου, Καλλιρρόης, μέχρι την οδό Χαροκόπου και στη συνέχεια μεταξύ των οδών Σαλαμίνος – Ιλισού και Παν. Τσαλδάρη ως την οδό Φορνέζη, όπου περατώνεται το κλειστό τμήμα. Η αρχική μελέτη (1931-1936) προέβλεπε το τμήμα του Ιλισού από την γέφυρα στο Στάδιο μέχρι τη Γέφυρα στη Λ. Συγγρού να μείνει ακάλυπτο και έτσι κατασκευάστηκε αρχικά. Η διατομή ήταν τραπεζοειδής με πλάτος πυθμένα 8,00 μ. για το τμήμα Στάδιο – οδός Αναπαύσεως και 12,00 μ. για το υπόλοιπο τμήμα έως τη γέφυρα της Λ. Συγγρού. Στη συνέχεια με βάση τη μελέτη της «ΥΔΡΕΞ Α.Ε.» καλύφθηκε η ανοικτή κοίτη και οι διαστάσεις της κλειστής διατομής προσαρμόστηκαν στις διαστάσεις της υφιστάμενης ακάλυπτης κοίτης. Αργότερα, η επικάλυψη επεκτάθηκε μέχρι την οδό Φορνέζη (Χ.Θ. 2+100).

2.6Για το κατάντη της Οδού Φορνέζη (Χ.Θ. 2+100 από την Λ. Ποσειδώνος) ανοικτό τμήμα του Ιλισού διαπιστώθηκε, ότι τα στοιχεία της μηκοτομής έχουν αλλάξει και δεν βρίσκονται σε συμφωνία με την μελέτη («Προμελέτη διευθέτησης των εκβολών Κηφισού και Ιλισού», Σ. Δάλλας, 1969). Το πλάτος της διατομής άλλαξε και καταργήθηκαν όλοι οι προβλεπόμενοι στην αρχική μηκοτομή αναβαθμοί, 6 στον αριθμό. Από τη Χ.Θ. 2+100 (χιλιομέτρηση από τη
χαμηλή λεωφόρο Ποσειδώνος) έως τη Χ.Θ. 1+980 (πεζογέφυρα οδού Σκίπη) ο αγωγός συνεχίζει ανοικτός με b=12 μ.Στο μέσον περίπου μεταξύ των πεζογεφυρών των οδών Σκίπη (Χ.Θ. 1+960) και Πλωμαρίου (Χ.Θ. ~1+660), γίνεται διαπλάτυνση της διατομής σε πλάτος πυθμένα 14,0 μ. Από τη διασταύρωση των οδών Ελλησπόντου και Ιλισού αλλάζει η μορφή της δεξιάς παρόχθιας ζώνης, με την υψομετρική διαφορά μεταξύ της οδού Ιλισού και της γύρω περιοχής να μειώνεται μέχρις ότου μηδενιστεί. Αυτό συμβαίνει όμως γιατί τα κτίρια της παρόχθιας ζώνης έχουν οικοδομηθεί στη στάθμη της οδού Ιλισού, η οποία παραμένει περίπου 1,0 μ. υψηλότερα από τη στάθμη της υπόλοιπης περιοχής. Παρατηρείται επίσης μια ανισοσταθμία μεταξύ των δύο οχθών, με τη στάθμη της αριστερής όχθης να βρίσκεται κατά 1,5 μ. υψηλότερα αυτή της δεξιάς. Στη μέση της απόστασης μεταξύ των πεζογεφυρών των οδών Πλωμαρίου (Χ.Θ. ~1+660) και Αρτέμιδος (Χ.Θ. 1+380) πραγματοποιείται και δεύτερη διαπλάτυνση της διατομής σε πλάτος πυθμένα b. 22,00 μ. Η ανιστοσταθμία μεταξύ των δύο οχθών μειώνεται στην τάξη του 0,80 μ. Οι παρόχθιες ζώνες συνεχίζουν να βρίσκονται σε στάθμη υψηλότερη από την υπόλοιπη περιοχή κατά 1,5 έως 2,0 μ. Στο τμήμα μεταξύ της πεζογέφυρας της οδού Αρτέμιδος (Χ.Θ. 1+380) και της οδογέφυρας της οδού Μεταμορφώσεως (Χ.Θ. 0+840) τα γεωμετρικά στοιχεία της διατομής του αγωγού παραμένουν τα ίδια (πλάτος πυθμένα ~22,0 μ. ελεύθερο ύψος ~3,0 μ.), οι δε παρόχθιες ζώνες συνεχίζουν να βρίσκονται σε υψηλότερη στάθμη από την υπόλοιπη περιοχή. Στο τμήμα μεταξύ της οδογέφυρας της οδού Μεταμορφώσεως (Χ.Θ. 0+840) έως την πεζογέφυρα της οδού Λάμπρου Κατσώνη (Χ.Θ. 0+480) η διατομή του αγωγού δεν αλλάζει ως προς τα γεωμετρικά χαρακτηριστικά της. Οι στάθμες των οδών Π. Τσαλδάρη και Ιλισού συνεχίζουν να βρίσκονται περίπου στο ίδιο επίπεδο με τη στέψη του αγωγού (η στάθμη της οδού Ιλισού είναι κατά 0,60 μ. χαμηλότερη από τη στέψη). Παράλληλα διατηρείται η ανισοσταθμία μεταξύ των οδών αυτών και της υπόλοιπης περιοχής με τις στάθμες των παροχθίων οδών να βρίσκονται σε υψηλότερο επίπεδο. Στο τμήμα μεταξύ των πεζογεφυρών των οδών Λάμπρου Κατσώνη (Χ.Θ. 0+480) και Φλέμιγκ (Χ.Θ. 0+240) η διατομή του αγωγού δεν μεταβάλλεται. Οι στάθμες των οδών Π. Τσαλδάρη και Ιλισού έχουν εξισωθεί με τη στάθμη της γύρω περιοχής. Η στάθμη στέψης του αγωγού παραμένει κατά 1,5 μ. υψηλότερα από τη γύρω περιοχή. Στο τελευταίο τμήμα μεταξύ της πεζογέφυρας της οδού Φλέμιγκ (Χ.Θ. 0+240) και της γέφυρας της Παλαιάς Λεωφόρου Ποσειδώνος η διατομή του αγωγού παραμένει αμετάβλητη μέχρι λίγο ανάντη της διασταύρωσης των οδών Ιλισού και Αγ. Κωνσταντίνου. Από εκείνο το σημείο και μετά έχουν καθαιρεθεί οι παλαιοί τοίχοι της διατομής και έχουν κατασκευαστεί νέοι από σκυρόδεμα, με στάθμη στέψης κατά 0,50 μ. χαμηλότερη από τους παλαιούς. Η διατομή συνεχίζει με πλάτος πυθμένα περί τα 22 μ. μέχρι τη διασταύρωση των οδών Αγ. Κωνσταντίνου και Ιλισού. Από εκεί και προς τα κατάντη ξεκινά η τρίτη διαπλάτυνση του αγωγού σε σχήμα χοάνης μέχρις ότου φθάσει το πλάτος τω 40 περίπου μέτρων, στο ύψος της γέφυρας της Παλαιάς Λεωφόρου Ποσειδώνος. Οι στάθμες των οδών Π. Τσαλδάρη και Ιλισού παραμένουν στο ίδιο επίπεδο με τη γύρω περιοχή και η στέψη του αγωγού κατά 1,0 έως 1,5 μ. υψηλότερα. Στην αριστερή όχθη στο ύψος της διασταύρωσης των οδών Αγ. Κωνσταντίνου και Ιλισού υπάρχει ράμπα καθόδου, η οποία φράσσεται με μεταλλική θύρα δύο φύλλων. Η γέφυρα της Παλαιάς Λεωφόρου Ποσειδώνος είναι μια πέτρινη κατασκευή, πέντε τοξοτών ανοιγμάτων πλάτους 7,20 μ. και μήκους 2,00 μ. περίπου. Η στάθμη του πυθμένα στο σημείο της γέφυρας βρίσκεται περίπου στο ± 0,0.Τριάντα περίπου μέτρα προς τα κατάντη βρίσκεται η γέφυρα της Νέας Λεωφόρου Ποσειδώνος, η οποία είναι κατασκευασμένη από σκυρόδεμα, ενός ανοίγματος με πλάτος όμως 25 μ. αρκετά μικρότερο από 40 μ. και ελεύθερο ύψος μεγαλύτερο των 2,00 μ. Η στάθμη πυθμένα στη νέα γέφυρα βρίσκεται περίπου στο ± 0,00 και η θάλασσα έχει εισχωρήσει μέχρι το σημείο αυτό. Κατάντη της νέας γέφυρας, ο Ιλισός συνεχίζει ανεπένδυτος πλέον, για κάποια μέτρα σε ευθυγραμμία και έπειτα σε καμπύλη προς τα δεξιά έως ότου εκβάλλει στο Φαληρικό Όρμο.
2.7 Η διοχετευτική ικανότητα του Ιλισού θεωρήθηκε ήδη από τη δεκαετία του 60 ανεπαρκής και είχε προταθεί από την ΥΔΡΕΞ η κατασκευή περιφερειακής τάφρου κατά μήκος των κλιτύων του Υμηττού με εκβολή στο ρ. Πικροδάφνης, που στη συνέχεια μελετήθηκε σε οριστικό στάδιο υπό της «ΥΔΡΟΜΗΧΑΝΙΚΗΣ Α.Ε.», αλλά δεν υλοποιήθηκε .Το 1985 στην Προμελέτη του Ρ.Πικροδάφνης, από την ΥΔΡΟΜΕΤ ΕΠΕ, έγινε
λεπτομερέστερη έρευνα της σκοπιμότητος κατασκευής της ΠΤ Υμηττού και δεν προέκυψε ουσιαστική απομείωση παροχών του Ιλισού δια της κατασκευής της.
2.8Τα τελευταία χρόνια έχουν γίνει σημαντικές επεμβάσεις στην ανάντη λεκάνη του Ιλισού, όπως κατασκευή της Δυτικής Περιφερειακής Λ. Υμηττού, κατασκευή ανισόπεδων κόμβων στη Λ. Μεσογείων, Κατεχάκη και Κηφισίας, κατασκευή ΜΕΤΡΟ με προβλεπόμενους σταθμούς μετεπιβίβασης και στάθμευσης, συνεχείς επεκτάσεις στην δόμηση της Πολυτεχνειούπολης Ζωγράφου καθώς και κατασκευή ολυμπιακών εγκαταστάσεων στο Γουδί, όπου εκτελούνται έργα αποχέτευσης – αποστράγγισης του περιβάλλοντα χώρου καθώς και παρεμβάσεις στα δίκτυα αποχέτευσης ομβρίων.
Τ’ ανωτέρω έργα δυσμενοποιούν σημαντικά την κατάσταση στην λεκάνη απορροής του Ιλισού. Ήδη έχουν παρατηρηθεί, σε περιπτώσεις έντονων βροχοπτώσεων, φαινόμενα εκτίναξης καλυμμάτων φρεατίων του Ιλισού στην περιοχή του χώρου της ΕΡΤ (πλησίον Λ. Κατεχάκη), όπου ο αγωγός είναι επιφανειακός και αναγκαστικά έγινε σφράγιση των καλυμμάτων των φρεατίων.
2.9Στα πλαίσια της «Προμελέτης αποχέτευσης Ομβρίων και Ακαθάρτων Δήμου Παπάγου», ΕΥΔΑΠ, 2000, έγινε έλεγχος της διοχετευτικότητας των κατάντη αποδεκτών και βρέθηκαν να είναι ανεπαρκείς για την παραλαβή πλημμυρών ακόμη και για περίοδο επαναφοράς Τ = 10 έτη. Επίσης στα πλαίσια της ανωτέρω μελέτης προτάθηκε η σύνταξη υδραυλικού μαθηματικού ομοιώματος για το σύνολο της λεκάνης του Ιλισού μέχρι τη διασταύρωση των οδών Μιχαλακοπούλου και Βασ. Κωνσταντίνου, ώστε να αξιολογηθούν οι επιπτώσεις από τις διευθετήσεις λόγω κατασκευής της Δ.Π.Λ.Υ., αλλά και να εκτιμηθεί η υδραυλική επάρκεια των των κυρίων αποδεκτών, δηλαδή του Ιλισού και των συμβαλλόντων του. Η ΕΥΔΑΠ έδωσε εντολή στους μελετητές να προχωρήσουν στην σύνταξη του υδραυλικού μαθηματικού ομοιώματος, με την σύμφωνη γνώμη της Δ/νσης Δ10, έκτοτε όμως λόγω της αλλαγής των αρμοδιοτήτων της ΕΥΔΑΠ, το θέμα παράμεινε σε εκκρεμότητα.
2.10Στην εγκεκριμένη «Μελέτη σκοπιμότητας εκτροπής Ιλισού στον Κηφισό», ΕΥΔΑΠ, 2000, ΜΕΛΕΤΗΤΗΣ: Κ. Ζέρης - Π. Αντωναρόπουλος & Συνεργάτες ΕΠΕ, έγινε προσπάθεια εκτίμησης της διοχετευτικής ικανότητας του Ιλισού στο καλυμμένο τμήμα και προσδιορίστηκε η δυσμενέστερη από άποψη διοχετευτικής ικανότητας περιοχή του Ιλισού. Αυτή είναι η περί το Παναθηναϊκό στάδιο περιοχή, όπου η συμβολή του Ηριδανού. Στο τμήμα αυτό η διοχετευτική ικανότητα, με εξάντληση όλων των περιθωρίων εκτιμήθηκε σε Q=220 μ3/δλ. Στο ίδιο συμπέρασμα κατέληξαν και οι υδραυλικοί υπολογισμοί ανομοιόμορφης ροής που παρέχονται στη μελέτη Σ. Δάλλα (1969). Αν το τμήμα αυτό τεθεί υπό πίεση με την Π.Γ. να βρίσκεται κάτω ή στο όριο του φ. εδάφους η ικανότητα μπορεί να ανέλθει σε Q=270 μ3δλ.Στα πλαίσια των ολυμπιακών έργων στον Φαληρικό Όρμο από την ΕΥΔΕ / ΟΕ 2004 στην «Προμελέτη διευθέτησης Ιλισού και μερικής εκτροπής στον Κυκλοβόρο», (ΕΝΜ, 2002) από τον υδραυλικό έλεγχο διοχετευτικότητας που έγινε, υπολογίστηκε η μέγιστη διοχετευτικότητα του Ιλισού, ανάντη της εκτροπής που προτείνεται στην οδό Χαμοστέρνας, να είναι της τάξεως των 330 μ3/δλ.

3. Ιστορικό εκτροπής του Ιλισου στον Κηφισό.
Όπως ανεφέρθη και ανωτέρω ο Ιλισός προ του 20ου αιώνα δεν είχε ξεχωριστή εκβολή στο Φαληρικό Όρμο, αλλά συνέβαλε με τον Κηφισό στην περιοχή Χαροκόπου- Χαμοστέρνας. Το 1905 μελετήθηκε ξεχωριστή κοίτη και εκβολή του Ιλισού από τη Γέφυρα Χαροκόπου μέχρι το Φαληρικό Όρμο. Η χάραξη της ξεχωριστής αυτής κοίτης δεν ακολούθησε τα χαμηλά σημεία της λεκάνης αλλά τοποθετήθηκε σχεδόν στον υδροκρίτη, με αποτέλεσμα να είναι δυσχερείς οι εκβολές αγωγών ομβρίων των εκατέρωθεν περιοχών Μοσχάτου και Καλλιθέας.Το ζήτημα της εκτροπής του Ιλισού προς Κηφισό δια της Χαμοστέρνας - Κων/πόλεως ετέθη για πρώτη φορά από τον κ. Σ. Δάλλα μετά τη σύνταξη της Προμελέτης έργων διευθετήσεως των εκβολών Κηφισού και Ιλισού το 1968. Η ιδέα εκτροπής του Ιλισού δια της Χαμοστέρνας - Κωνσταντινουπόλεως προς Κηφισό που διατυπώθηκε τότε για πρώτη φορά από τον κ. Σ. Δάλλα, έγινε αποδεκτή από τον ΕΟΤ και στη συνέχεια συντάχθηκε για λογαριασμό του ΕΟΤ η Οριστική μελέτη εκτροπής Ιλισού προς Κηφισό, το 1973.
Τα κύρια επιχειρήματα για την υποστήριξη της πρότασης συνοψίζονται ως εξής :
Α) Η κατασκευή του έργου εκβολής που εθεωρείτο τότε ότι συντελεί στην κατάτμηση του όρμου, θα είχε σαν πιθανές συνέπειες την άνοδο της θερμοκρασίας και τη μεταβολή του μικροκλίματος και την εξασθένηση της κίνησης των ασθενών παράκτιων ρευμάτων που συντελούν στην αναγέννηση των υδάτων του όρμου.
Β) Ο Ιλισός, όπως και ο Κηφισός, δεν παροχετεύουν μόνο όμβρια ύδατα αλλά και πάσης φύσεως ρύπους, οι οποίοι τόσο κατά το θέρος όσο και σε ώρες χαμηλών παροχών, ρυπαίνουν την ανοικτή κοίτη και την εκβολή στον όρμο. Με την εκτροπή του Ιλισού και διοχέτευση προς Κηφισό των απορροών της υψηλής ζώνης Μ-Κ και την κατασκευή των παραλιακών συλλεκτήρων θα αποφεύγεται η ρύπανση του Ιλισού.
Γ) Λόγω της δραστικής απομείωσης της παροχής κατάντη της εκτροπής σε σχέση με την μεγάλη παροχετευτικότητα της υφιστάμενης κοίτης, θα ήταν δυνατή η ταπείνωση της στέψης των οχθών σε υψόμετρα χαμηλότερα της πέριξ περιοχής και ως εκ τούτου θα ήταν δυνατή η λειτουργία της κοίτης ως αντιπλημμυρικού έργου, αφού θα είχε την δυνατότητα να συλλέγει τις επιφανειακές απορροές.
Έκτοτε η μεν εκτροπή του Ιλισού δια της Χαμοστέρνας παρέμεινε σε εκκρεμότητα, οι δε κύριοι αποχετευτικοί αγωγοί της περιοχής Μοσχάτου-Καλλιθέας δεν ολοκληρώθηκαν όπως προεβλέπετο.
Η εκτροπή του Ιλισού έχει ολικό μήκος 3.141 μ. Κατά τα πρώτα 1.241 μ. (Χ.Θ. 3+141 έως 1+900) διατρέχει την οδό Χαμοστέρνας - Π. Τσαλδάρη, κατά δε τα υπόλοιπα 1.900 μ. την οδό Κων/πόλεως. Στη Χ.Θ. 1+900 συμβάλλει η κοίτη εκτροπής του Κυκλοβόρου, στη δε Χ.Θ. 0+266 το ρέμα του Π. Δανιήλ.
Το έργο εκτροπής του Ιλισού στις προβλεπόμενες διαστάσεις (με πλάτη που κυμαίνονται από 11 έως και 30 μέτρα) για ικανότητα Q=270 μ3/δλ είχε σαν σπουδαιότερα τεχνικά έργα :
δύο αναβαθμούς με λεκάνες ηρεμίας εντός της κλειστής διατομής
τη διασταύρωση με τις γραμμές ΗΣΑΠ στην οδό Θεσ/νίκης
τη διάβαση από τη Χαμοστέρνας στη Λ. Κων/πόλεως στο ύψος της οδού Πειραιώς όπου σήμερα υπάρχει ένα Κέντρο Νεότητας και Κρατικός Παιδικός Σταθμός.
Το έργο αυτό μελετήθηκε σε φυσικό υδραυλικό ομοίωμα. Σήμερα βέβαια έχουν αλλάξει κατά πολύ οι συνθήκες. Η Χαμοστέρνας με τη σύνδεσή της με την Καλλιρρόης και την Κων/πόλεως - Π. Ράλλη και την κατασκευή των ανισόπεδων κόμβων ΕΗΣ και οδού Πειραιώς έχει μετατραπεί σε οδικό άξονα βαρέως οδικού φορτίου και πράγματι αν κατασκευάζονταν σήμερα το τμήμα Χαμοστέρνας στις προβλεπόμενες διαστάσεις του 1973 θα απαιτούσε πολύ μεγάλο κόστος και θα προξενούσε τεράστια κυκλοφοριακά προβλήματα που θα είχαν αντίκτυπο στη ζωή όλης της πόλεως.
Η σκοπιμότητα μερικής εκτροπής του Ιλισού έχει διερευνηθεί πρόσφατα στη μελέτη «Μελέτη Σκοπιμότητας Εκτροπής Ιλισού στον Κηφισό» (Μελετητής Κ. Ζέρης – Π. Αντωναρόπουλος και Συνεργάτες Ε.Π.Ε., Ιανουάριος 2000), η οποία έχει εγκριθεί από την Ε.ΥΔ.Α.Π.
Στο πλαίσιο των ολυμπιακών έργων στον Φαληρικό Όρμο από την ΕΥΔΕ / ΟΕ 2004 ετέθη εκ νέου το θέμα της εκτροπής του Ιλισού και εκπονήθηκε «Προμελέτη διευθέτησης Ιλισού και μερικής εκτροπής στον Κυκλοβόρο», (ΕΝΜ, 2002). Βασική αναγκαιότητα της μερικής εκτροπής του Ιλισού είναι η αποφόρτισή του στον Κηφισό μέσω του Κυκλοβόρου ώστε να διοχετεύονται εκ του ασφαλούς οι ρύποι σε ένα σημείο στο Φαληρικό Όρμο και μάλιστα στην ισοβαθή -10,00.Έτσι, λόγω της μείωσης της παροχής που διοχετεύεται στον Κηφισό μέσω του Συλλεκτήρα ομβρίων υψηλών περιοχών Μοσχάτου – Καλλιθέας ,στην εν λόγω μελέτη προτείνεται εκτροπή των πρώτων 50 μ3/δλ μέχρι 100 μ3/δλ το μέγιστο, αντί της μέγιστης των 50 μ3/δλ που προβλέπει η μελέτη σκοπιμότητας Κ. Ζέρη - Π. Αντωναρόπουλου. Επισημαίνεται ότι η διοχετευτική ικανότητα του συστήματος (Κηφισός-Ιλισός) των 1.400+270=1.670 μ3/δλ διατηρείται, χωρίς να μειώνονται τα περιθώρια ασφάλειας στον Κηφισό, δεδομένου ότι στην παροχή των 1.400 μ3/δλ του Κηφισού, έχει ληφθεί υπόψη η συμβολή των 440 μ3/δλ της εκτροπής Κυκλοβόρου κλπ.
Ο Αγωγός μερικής εκτροπής Ιλισού που προτείνεται στην ανωτέρω μελέτη, συνολικού μήκους 1.181 μ. σχεδιάστηκε για μέγιστη παροχή έως 100 μ3/δλ, αρχίζει από το έργο μερισμού παροχής Ιλισού (Χ.Θ. 1+181) κατάντη της υφιστάμενης καλυμμένης κοίτης του Ιλισού στην οδό Καλλιρρόης (Χ.Θ. Ιλισού 3+323,75) και ακολουθεί χάραξη με εσωτερικές
διαστάσεις 5.50x3.00 για 190 μ. περίπου και αφού διασχίσει την γέφυρα ΗΣΑΠ στην οδό Θεσσαλονίκης συνεχίζει επί της οδού Χαμοστέρνας (νότιος κλάδος) για μήκος 1013 μ. περίπου και εσωτερικές διαστάσεις 5.50x3.50 μέχρι την Ανατολική Κωνσταντινουπόλεως και την συμβολή του με τον αγωγό εκτροπής Κυκλοβόρου.
Για την μερική εκτροπή της υφιστάμενης καλυμμένης κοίτης του Ιλισού στην οδό Καλλιρρόης προβλέπεται έργο μερικής εκτροπής για παροχή έως 100 μ3/δλ, το οποίο λειτουργεί με βάση τα γεωμετρικά χαρακτηριστικά του (κρίθηκε επισφαλής η χρήση άλλων διατάξεων με ηλεκτρική ενέργεια, ιδιαίτερα σε περίοδο πλημμυρών). Η χάραξη του αγωγού μερικής εκτροπής Ιλισού προτείνεται τέτοια ώστε να επηρεάζεται μόνο η κυκλοφοριακή λειτουργία του νότιου κλάδου της Οδού Χαμοστέρνας.

3. Προτάσεις για τον Κηφισό

3.1 Όπως φάνηκε και απ’ όσα προαναφέρθηκαν στο ιστορικό, ο σχεδιασμός της αναδιευθέτησης του Κηφισού, έγινε αφ’ενός αποσπασματικά και αφ’ ετέρου ως έργου απαραίτητου για την κατασκευή έργων οδοποιίας. Αυτό, σε συνδυασμό με την διαχρονική ανάγκη κατασκευής των έργων, είχε σαν αποτέλεσμα οι μελέτες να μην έχουν αντιμετωπίσει ως ένα ενιαίο σύνολο την λεκάνη απορροής του Κηφισού, οι περισσότερες δε έχουν συνταχθεί με παλαιότερες υδρολογικές μεθόδους (ορθολογική μέθοδος-ισόχρονες καμπύλες) αφού η εκπόνησή τους χρονολογείται εδώ και μερικές δεκαετίες. Θα ήταν σκόπιμο, κατά την άποψή μου, να γίνει έλεγχος της παροχετευτικότητος του υφιστάμενου διευθετημένου τμήματος του Κηφισού με την χρήση σύγχρονων υδρολογικών μεθόδων και μοντέλων υπολογισμού, αφού όμως πρώτα ληφθούν τα πραγματικά γεωμετρικά στοιχεία της διευθετημένης κοίτης και γίνει εκτίμηση των απαραίτητων υδρογραφημάτων (με τα όσα διατιθέμενα στοιχεία προκειμένου να καλυφθεί η έλλειψη υδρογραφημάτων πλημμύρας που θα είχαν προκύψει από μετρήσεις).Με τον τρόπο αυτό, θα καταδειχθούν οι περιοχές υψηλού κινδύνου – εάν βεβαίως αποδειχθεί ότι υπάρχουν .
3.2 Ένα άλλο θέμα ,το οποίο έχει απασχολήσει έντονα ,ειδικούς και μη, είναι το για ποιά περίοδο επαναφοράς βροχόπτωσης επαρκεί σήμερα η διευθετημένη κοίτη του Κηφισού. Έχει διατυπωθεί η άποψη, ότι η διευθετημένη κοίτη ,λόγω μεταβολής επί το δυσμενέστερο των συνθηκών απορροής από τον χρόνο που διέρρευσε από την σύνταξη των μελετών μέχρι την κατασκευή των έργων, δεν επαρκεί για να καλύψει την περίφημη «πεντηκονταετία» (νοούμενης ως περίοδος επαναφοράς βροχόπτωσης).Είναι αλήθεια ότι κατά την εποχή της εκπόνησης της φάσης της μελέτης όπου προσδιορίσθηκαν οι παροχές υπολογισμού,(δεκαετία του ’70),οι εκτιμήσεις είχαν γίνει για να καλύπτουν περίοδο επαναφοράς βροχόπτωσης 50 έτη με κανονικά περιθώρια ασφαλείας στην διεθετημένη κοίτη. Είναι επίσης αλήθεια, ότι η απρόσμενη και εν πολλοίς άναρχη επέκταση της πόλης, με την αύξηση των αδιαπέρατων επιφανειών και την σύντμηση των χρόνων διαδρομής των πλημμυρικών υδάτων, οδήγησε στην εύλογη ανησυχία ότι οι παροχές για τις οποίες μελετήθηκαν και κατασκευάσθηκαν τα έργα του Κηφισού, καλύπτουν μικρότερη περίοδο. Σ’ αυτό επίσης συνετέλεσε και η κατασκευή σημαντικών οδικών έργων καθώς και η ανεξέλεγκτη κατασκευή (μικρού ευτυχώς αριθμού) τοπικών δικτύων ομβρίων υδάτων. Δεν είναι βέβαια εύκολο, χωρίς την απαραίτητη επιστημονική τεκμηρίωση ,να υποστηριχθεί ούτε ο «αφορισμός» της ανεπάρκειας, αλλά ούτε και η βεβαιότητα της επάρκειας. Προκειμένου να υπάρξει μία υπεύθυνη απάντηση στο θέμα θα ήταν ,κατά την άποψη μου, απαραίτητη μία εμπεριστατωμένη επιστημονική ανάλυση με συνολική θεώρηση της λεκάνης απορροής, σύγχρονες υδρολογικές μεθόδους και ρεαλιστικές παραδοχές των παραμέτρων υπολογισμού. Επίσης θα πρέπει να γίνει επαναπροσδιορισμός βασικών εννοιών για την περίπτωση του Κηφισού. Για παράδειγμα, είναι δυνατόν να δεχόμαστε σήμερα την έννοια «πεντηκονταετία» ως περίοδο επαναφοράς βροχόπτωσης για την οποία θα πρέπει να επαρκεί η διευθετημένη κοίτη ,όταν αυτό προϋποθέτει την ύπαρξη ομοιόμορφης βροχόπτωσης αυτής της έντασης στο σύνολο της λεκάνης του Κηφισού ταυτόχρονα?
Έχω την άποψη ότι και μόνο αυτό το γεγονός για μία λεκάνη απορροής εκτάσεως 380 km2 ενέχει πολύ μεγαλύτερη περίοδο επαναφοράς. Άλλωστε, όλες οι καταιγίδες στην Αττική έχουν ομοιόμορφα χαρακτηριστικά σε πιο περιορισμένη έκταση και έχουν μάλλον τοπικό
χαρακτήρα, που εκφράζεται σε κάποιες δεκάδες τετραγωνικά χιλιόμετρα. Οι σύγχρονες υδρολογικές και υπολογιστικές μέθοδοι μπορούν να προσομοιώσουν και να προσεγγίσουν πολύ καλύτερα την πραγματικότητα, λαμβάνοντας υπ’ όψιν, μεταξύ άλλων, την μετακίνηση της καταιγίδας, την ανάσχεση που δημιουργείται λόγω «αποθήκευσης» στον αγωγό και πολλές άλλες πραγματικές συνθήκες ,οι οποίες κατά τούς παλαιότερους υπολογισμούς απουσίαζαν πλήρως χάριν απλουστεύσεως των μαθηματικών προβλημάτων, αφού η έλλειψη υπολογιστών θα καθιστούσε τις επιλύσεις αδύνατες. Με τον τρόπο αυτό ,θα μπορούσε υπεύθυνα να δοθεί μια απάντηση περί της επάρκειας της διευθετημένης κοίτης του Κηφισού, όχι πια για περίοδο επαναφοράς βροχόπτωσης, αλλά για περίοδο επανεμφανίσεως παροχής στην υπό εξέταση διατομή. Θα πρέπει τέλος να σημειωθεί, ότι η ανωτέρω ανάλυση θα ήταν ακριβέστερη, εάν υπήρχαν μετρήσεις της παροχής του Κηφισού και θα ήταν σκόπιμο να επανενεργοποιηθούν και να πυκνώσουν οι σταθμοί μέτρησης παροχής στον Κηφισό ,σε συνδυασμό μάλιστα με εγκατάσταση βροχομετρικών σταθμών σε επιλεγμένα σημεία.
Κατά την άποψή μου, οι δύο προαναφερθέντες έλεγχοι παροχετευτικότητος της υφιστάμενης διατομής και περιόδου επαναφοράς θα πρέπει να δρομολογηθούν άμεσα, προκειμένου στην συνέχεια να ληφθούν αποφάσεις περί της αναγκαιότητος κατασκευής δαπανηρότατων ανακουφιστικών έργων ,όπως για παράδειγμα εκτροπές βασικών συμβαλλόντων ρεμάτων κλπ. Επίσης, θα πρέπει να εξετασθεί η δυνατότητα κατασκευής έργων ανάσχεσης – επιβράδυνσης παροχής στην ορεινή λεκάνη του Κηφισού και φυσικά η αποτελεσματικότητα των έργων αυτών στην μείωση των αιχμών παροχής, αφού η κατασκευή τους παρουσιάζει και προβλήματα απαλλοτριώσεων, περιβαλλοντικών επιπτώσεων και κυρίως συντήρησης.

Ένα θέμα που επίσης έχει απασχολήσει ειδικούς και μη, είναι το κατά πόσον η κάλυψη του Κηφισού ήταν ορθή επιλογή ή όχι. Επιτρέψτε μου να διατυπώσω την άποψη ότι η κάλυψη ή μη του Κηφισού στην περιοχή της αστικής διαδρομής αυτού δεν είναι θέμα υδραυλικό. Για τις παροχές υπολογισμού, η στάθμη του νερού βρίσκεται όχι μόνο χαμηλότερα από την οροφή της κάλυψης, αλλά χαμηλότερα και από την στάθμη του περιβάλλοντος εδάφους, ώστε να είναι εξασφαλισμένη η απρόσκοπτη εισροή των συμβαλλόντων ρεμάτων καθώς και των τοπικών δικτύων. Άρα από υδραυλική άποψη, θα ήταν σκόπιμο να έμενε ακάλυπτος ο Κηφισός μόνο εάν υπήρχε η δυνατότητα να εισρέουν σ’ αυτόν τα επιφανειακώς ρέοντα πλημμυρικά νερά. Αυτό όμως θα είχε ως απαραίτητη προϋπόθεση την ταπείνωση της ερυθράς των παρακηφισίων λεωφόρων, πράγμα το οποίο υπό τις ήδη διαμορφωθείσες συνθήκες των βασικών οδικών έργων, μάλλον θα πρέπει ν’ αποκλεισθεί. Επομένως , η κάλυψη του Κηφισού δεν δυσμενοποιεί την αντιπλημμυρική προστασία της Πρωτεύουσας ,αφού πριν τα πλημμυρικά νερά φθάσουν στην οροφή του Κηφισού, θα έχουν κατακλυσθεί ευρείες περιοχές εκατέρωθεν αυτού. Αντιθέτως, είναι επιβεβλημένη η διατήρηση του Κηφισού ως ανοικτού ρέματος στην μη αστική περιοχή, όπου εκεί πλέον λειτουργεί ως αποδέκτης των επιφανεακών πλημμυρικών νερών και όπου χρειάζεται επέμβαση οποιασδήποτε αιτιολογίας, είτε λόγω ανεπάρκειας κοίτης, είτε γιά σταθεροποίηση πρανών κλπ, αυτή να γίνεται κυρίως με τα κριτήρια της περιβαλλοντικής διευθέτησης.
Το τελευταίο θέμα το οποίο κατά την άποψή μου είναι ιδιαίτερα σημαντικό, είναι η συντήρηση του Κηφισού. Γενικά η έννοια της συντήρησης των Δημόσιων Τεχνικών Εργων στην Ελλάδα, κατά την άποψή μου , δεν ευρίσκεται στο επίπεδο που θα έπρεπε. Δαπανηρότατες επενδύσεις αφήνονται στην τύχη τους και τις περισσότερες φορές , οι όποιες επεμβάσεις γίνονται όταν πια τα φαινόμενα της φθοράς αποκτήσουν χαρακτήρα επικινδυνότητας. Τα έργα στον Κηφισό, θα πρέπει να επιθεωρούνται βάσει προγράμματος και οι φθορές που επισημαίνονται ν’αποκαθίστανται άμεσα. Οι εργασίες επιθεώρησης και αποκατάστασης στην κλειστή διατομή του Κηφισού, δεν είναι και ότι απλούστερο, αφού υπάρχει μεγάλη δυσχέρεια πρόσβασης προσωπικού και μηχανημάτων και ιδιαίτερα δυσμενείς συνθήκες εργασίας σε περιβάλλον χωρίς αερισμό και φωτισμό και με μόνιμη παρουσία νερού. Παρ’ όλα αυτά, το θέμα της συντήρησης θα πρέπει ν’ αντιμετωπισθεί με την δέουσα σοβαρότητα , προκειμένου το δαπανηρότατο αυτό έργο να «επιζήσει» στο μέγιστο του χρόνου ζωής του και να επιτελεί με αποτελεσματικότητα τον σκοπό γιά τον οποίο κατασκευάσθηκε.

4. Προτάσεις για τον Ιλισό

Θα πρέπει να ελεγχθεί η ήδη περιορισμένη διοχετευτική ικανότητα του Ιλισού και των συμβαλλόντων του, στο κλειστό τμήμα από την οδό Φανερωμένης στο Χολαργό μέχρι την οδό Χαμοστέρνας, βάσει υδραυλικού μαθηματικού ομοιώματος, σε συνδυασμό με την διενέργεια επί τόπου μετρήσεων, ώστε να υπάρξει ορθή εκτίμηση των επιπτώσεων κατασκευής της Δ.Π.Λ.Υ., να γίνει αξιολόγηση των επιπτώσεων από την κατασκευή έργων ανάσχεσης στα ανάντη και να διερευνηθεί η δυνατότητα παρεμβάσεων με ανακουφιστικούς αγωγούς και με ανάπτυξη δικτύων αποχέτευσης ομβρίων.
Θα πρέπει να προχωρήσει η μερική εκτροπή του Ιλισού στον Κηφισό σε συνδυασμό και με την ταπείνωση της στέψης των οχθών του σε υψόμετρα χαμηλότερα της πέριξ περιοχής (όπου αυτό είναι δυνατόν), ώστε να είναι δυνατή η λειτουργία της κοίτης ως αντιπλημμυρικού έργου, αφού έτσι θα είχε την δυνατότητα να συλλέγει τις επιφανειακές απορροές.
Ισχύει και για τον Ιλισό η ανάγκη συχνής επιθεώρησης και συντήρησης – αποκατάστασης των φθορών που θα διαπιστωθούν.

ΤΕΧΝΙΚΟ ΕΠΙΜΕΛΗΤΗΡΙΟ ΕΛΛΑΔΑΣ
ΤΜΗΜΑ ΕΠΑΓΓΕΛΜΑΤΙΚΗΣ ΑΝΑΠΤΥΞΗΣ
ΓΡΑΦΕΙΟ ΠΑΡΑΓΩΓΗΣ ΕΡΓΩΝ

ΗΜΕΡΙΔΑ
«Αντιπλημμυρική προστασία Αττικής»

Αντιπλημμυρική προστασία λεκανοπεδίου Αθήνας (Κηφισός – Ιλισός)
Εισηγητής : Ν.Μαλατέστας
Αθήνα 2 Νοεμβρίου 2004

ΗΜΕΡΙΔΑ ΑΝΤΙΠΛΗΜΜΥΡΙΚΗΣ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑΣ ΑΤΤΙΚΗΣ
ΑΝΤΙΠΛΗΜΜΥΡΙΚΗ ΠΡΟΣΤΑΣΙΑ ΛΕΚΑΝΟΠΕΔΙΟΥ ΑΘΗΝΑΣ
ΚΗΦΙΣΟΣ – ΙΛΙΣΟΣ

Β’ Τμήμα Εισήγησης
Εισηγητής: Ν. Μαλατέστας

1. Γενική θεώρηση του ζητήματος της αντιπλημμυρικής προστασίας Ως αντιπλημμυρική προστασία μιας λεκάνης εννοείται το σύνολο των κατασκευαστικών και διαχειριστικών παρεμβάσεων, που, με αξιολόγηση και ιεράρχηση των προτεραιοτήτων σύμφωνα με κριτήρια οικονομικά, κοινωνικά και περιβαλλοντικά, αποσκοπούν στη σταδιακή μείωση σε αποδεκτά όρια των κινδύνων και των συνεπειών από την εκδήλωση πλημμυρικών φαινομένων. Η αντιπλημμυρική προστασία είναι επομένως μια σύνθετη δραστηριότητα, που προϋποθέτει την ύπαρξη μιας πολιτικής που θα εκφράσει τη βούληση για την αντιμετώπιση των προβλημάτων, θα καθορίσει τις προτεραιότητες και τα κριτήρια και θα συντονίσει τις διαδικασίες χρηματοδότησης, μελέτης, κατασκευής και διαχείρισης των έργων, αλλά εστιάζεται κυρίως σε μια τεχνική διαδικασία με επί μέρους πτυχές και στάδια υλοποίησης.
Σε μια ιδανική κατάσταση η τεχνική αυτή διαδικασία περιλαμβάνει σε ένα πρώτο στάδιο τη δημιουργία ενός master plan της εξεταζόμενης λεκάνης. Στηριζόμενο σε σύγχρονα εργαλεία υδρολογικής και υδραυλικής ανάλυσης, στη γεωμετρία και άλλα φυσικά χαρακτηριστικά του διαμορφωμένου υδρογραφικού δικτύου αλλά και στα χαρακτηριστικά από πλευράς συνθηκών απορροής στοιχεία των επί μέρους τμημάτων της λεκάνης, το master plan θα εντοπίσει τα προβληματικά σημεία του συστήματος απορροής, θα ιεραρχήσει τις επεμβάσεις με τα προαναφερόμενα κριτήρια ποσοτικοποιώντας τις προτάσεις, θα προτείνει διαχειριστικά μέτρα, όπου κρίνεται αναγκαίο, και θα καταλήξει σε ένα συγκεκριμένο σχέδιο και χρονοδιάγραμμα έργων, λαμβάνοντας υπ’ όψη και τα υφιστάμενα οικονομικά δεδομένα.
2. Το σύστημα Κηφισού - Στοιχεία λεκάνης και κύριων κλάδων Η λεκάνη απορροής του Κηφισού καλύπτει το μεγαλύτερο μέρος του Αθηναϊκού Λεκανοπεδίου. Ο υδροκρίτης της αναπτύσσεται κατά μήκος των κορυφογραμμών του Αιγάλεω, της Πάρνηθας, της Πεντέλης, εν μέρει του Υμηττού, καθώς και των λόφων της Αθήνας (Λυκαβηττού, Ακρόπολης κλπ). Η συνολική επιφάνεια της λεκάνης ανέρχεται σε 371 km2. Από αυτήν ένα ποσοστό άνω του 60% είναι εκτάσεις που έχουν υποστεί

μικρότερης ή μεγαλύτερης πυκνότητας αστικοποίηση και μόνον το 40% καλύπτει φυσικές λεκάνες.
Ο κύριος κλάδος του Κηφισού, ο οποίος έχει μια γενική κατεύθυνση από βορρά προς νότο, εκτείνεται επί ενός συνολικού μήκους 21,5 km περίπου, από το σημείο εκβολής του στη θάλασσα μέχρι το ανάντη όριο της κοίτης του, η οποία διαμορφώνεται στη συμβολή των ρεμάτων Φασίδερι και Χελιδονούς. Η μέση κατά μήκος κλίση του ανέρχεται σε περίπου 1%.
Στην πορεία του ο Κηφισός είναι αποδέκτης της παροχής ενός σημαντικού αριθμού συμβαλλόντων κλάδων. Τα κυριότερα συμβάλλοντα ρέματα είναι από μεν τη δυτική πλευρά το ρέμα Νίκαιας (Καναπιτσερή), το ρέμα Χαϊδαρίου, το ρέμα Μάσχα, τα ρέματα Μιχελή και Λιοσίων (γνωστό κατά τμήματα και ως ρέμα Φλέβας ή ρέμα Εσχατιάς) με κοινό έργο συμβολής στον Κηφισό, το ρέμα Αχαρνών και το ρέμα Βαρυμπόμπης, από δε την ανατολική πλευρά το ρέμα Προφήτη Δανιήλ, ο Ποδονίφτης και η Πύρνα. Ορισμένα εξ αυτών, όπως το ρέμα Λιοσίων και ο Ποδονίφτης αποχετεύουν σημαντικού μεγέθους υπολεκάνες και έχουν επίσης σημαντικούς συμβάλλοντες κλάδους, όπως το ρέμα Αμαρουσίου, το ρέμα Χαλανδρίου, το ρέμα Φυλής, το ρέμα Ευπυρίδων και άλλα. Αξιόλογα ρέματα συμβάλλουν επίσης στα ανάντη της κοίτης του Κηφισού τμήματα των ρεμάτων Φασίδερι και Χελιδονούς.
Πρέπει να σημειωθεί ότι ανθρώπινες επεμβάσεις τείνουν να μεταβάλουν τα όρια της φυσικής λεκάνης απορροής του Κηφισού, είτε με την εκτροπή υδάτων άλλων λεκανών προς αυτήν (π.χ. μερική εκτροπή Ιλισού, συλλεκτήρας υψηλής περιοχής Μοσχάτου, Καλλιθέας, Ν. Σμύρνης), είτε με την εκτροπή υδάτων της λεκάνης του προς άλλες (π.χ. Άνω Ρούς Ποδονίφτη).
Η λεκάνη απορροής του Ιλισού από την άλλη πλευρά, η οποία αναπτύσσεται στο ΝΑ τμήμα του Λεκανοπεδίου, εκτείνεται σε μια επιφάνεια 48,50 km2. Από την επιφάνεια αυτή έχει υποστεί αστικοποίηση ένα ποσοστό άνω του 60%.
Ο κύριος κλάδος του Ιλισού έχει γενική κατεύθυνση από ΒΑ προς ΝΔ. Το μήκος του αναπτύγματός του μέχρι την περιοχή του Χολαργού είναι 12 km και η μέση κατά μήκος κλίση του 1,7%.
Ο Ιλισός είναι επίσης αποδέκτης της παροχής πληθώρας συμβαλλόντων σε αυτόν κλάδων. Οι κλάδοι αυτοί έχουν τη μορφή κλειστών αγωγών διαφόρων διατομών, που είτε αποχετεύουν αστικές αποκλειστικά λεκάνες, είτε αποτελούν τους αποδέκτες ρεμάτων που πηγάζουν κυρίως από την πλευρά του Υμηττού. Τα σημαντικότερα από τα ρέματα αυτά είναι το ρέμα Αγ. Ιωάννου Θεολόγου, το ρέμα Αστερίου, το ρέμα Ζωγράφου και φυσικά ο Ηριδανός.

3. Αντιπλημμυρικό Έργο Κηφισού Το σημαντικότερο αντιπλημμυρικό έργο που έγινε στο λεκανοπέδιο τα τελευταία χρόνια είναι η αναδιευθέτηση του Κηφισού στο τμήμα μεταξύ των Χ.Θ. 0+200 και 3+060, τμήμα στο οποίο μέχρι το 2002 περέμενε η στενή τραπεζοειδής διατομή της παλαιότερης διευθέτησης μεταξύ των ήδη αναδιευθετημένων τμημάτων στα ανάντη και κατάντη. Το τμήμα αυτό είχε χαμηλή παροχετευτική ικανότητα (από 400 – 600 m3/sec κατά θέσεις) που περιοριζόταν ακόμα περισσότερο στις θέσεις ορισμένων γεφυρών, όπως ήταν των ΗΣΑΠ, της οδού Πειραιώς του Ρέντη και του ΟΣΕ. Με τα δεδομένα αυτά και με τη συνεχή αστικοποίηση της λεκάνης από τη μια πλευρά και την ανάπτυξη δικτύων ομβρίων από την άλλη, το συγκεκριμένο τμήμα αποτελούσε ασθενές σημείο του αντιπλημμυρικού συστήματος του Λεκανοπεδίου. Με τα προς κατασκευή έργα αναδιευθέτησης η παροχετευτική ικανότητα θα έφθανε τα 1400 m3/sec, μειούμενη στα ανάντη των συμβολών των ρ. Προφήτη Δανιήλ και Νίκαιας σε 1100 και 1000 m3/sec αντιστοίχως. Το αντιπλημμυρικό έργο ήταν συνδυασμένο με το ολυμπιακό έργο κατασκευής της λεωφόρου Κηφισού και εκτελέσθηκε με τρεις ανεξάρτητες εργολαβίες.
Το αντικείμενο του υδραυλικού έργου περιέλαβε τη διαμόρφωση ορθογωνικής διατομής με διεύρυνση της κοίτης μέχρι μεγίστου πλάτους 30,60 m, την εκβάθυνση αυτής μέχρι και 4 m, την κατασκευή κοιτόστρωσης από πλάκα έγχυτου σκυροδέματος εδραζόμενη σε στρώσεις εξυγίανσης και αποστράγγισης και την κατασκευή πλευρικών πετασμάτων για την επένδυση των πασσαλοστοιχιών αντιστήριξης των εκατέρωθεν της κοίτης οχθών. Η διεύρυνση και εκβάθυνση της παλαιάς κοίτης έγινε εφικτή χάρις στην κατασκευή πασσαλοστοιχιών σε όλο το μήκος του έργου. Κατά ένα μεγάλο ποσοστό οι πασσαλοστοιχίες εξυπηρέτησαν και την έδραση του οδικού έργου. Στο αντικείμενο του έργου ήταν και η διαμόρφωση των συμβολών όλων των υπαρχόντων ή μελλοντικών κλάδων που καταλήγουν στο συγκεκριμένο τμήμα του ποταμού (συλλεκτήρων Ρέντη και Ελευθερίας, ρεμάτων Προφήτη Δανιήλ και Νίκαιας και άλλων μικρότερων).
Η κατασκευή του έργου έγινε με μερική τροποποίηση της αρχικής μελέτης δημοπράτησης αυτού. Η τροποποίηση κατέστη αναγκαία λόγω των γνωστών προβλημάτων που δημιούργησαν οι πλημμύρες του καλοκαιριού του 2002 και της συνεπαγόμενης αδυναμίας εκτέλεσης εργασιών εντός της κοίτης σε εν ξηρώ συνθήκες. Τα βασικά στοιχεία της μελέτης που τροποποιήθηκαν ήταν τα ακόλουθα:
• Καταργήθηκε το μεσόβαθρο που επρόκειτο να κατασκευασθεί ως επέκταση προς τα ανάντη του υφισταμένου μεσοβάθρου επί μήκους 1350 m περίπου. • Για την κατασκευή της κοιτόστρωσης στο κατάντη τμήμα του έργου χρησιμοποιήθηκε ύφαλο έγχυτο σκυρόδεμα αντί προκατασκευασμένων κυβολίθων.

• Για την κατασκευή των πλευρικών πετασμάτων στο κατάντη τμήμα του έργου χρησιμοποιήθηκαν προκατασκευασμένα πανέλα τοποθετούμενα στην τελική τους θέση με τη βοήθεια οδηγών, αντί των εγχύτων πετασμάτων.
Η τροποποίηση των στοιχείων του έργου αλλά και των μεθόδων κατασκευής του οδήγησε στην ανάγκη αναθεώρησης μέρους του υδραυλικού σχεδιασμού αυτού. Ως αποτέλεσμα της αναθεώρησης αυτής έγιναν υπερυψώσεις των νέων γεφυρών σε σχέση με τις προβλέψεις των μελετών δημοπράτησης, καθώς και των αντιπλημμυρικών στηθαίων σε όλο το μήκος του έργου κατάντη της οδού Πειραιώς. Το υδραυλικό έργο έχει κατά ένα μεγάλο ποσοστό ολοκληρωθεί, υπάρχουν όμως σημαντικές εκκρεμότητες, ιδιαίτερα στο κατάντη τμήμα που είναι και το δυσχερέστερο κατασκευαστικά. Οι εκκρεμότητες αφορούν κατά βάση την κατασκευή της κοιτόστρωσης και των πλευρικών πετασμάτων στο τμήμα αυτό. Οι εργασίες διεύρυνσης και εκβάθυνσης έχουν ολοκληρωθεί.
Για την εκτίμηση της κλίμακας του υδραυλικού έργου αρκεί να αναφερθεί ότι περιλαμβάνει την εκτέλεση εκσκαφών όγκου 575.000 m3, κοιτοστρώσεων 95.000 m3 σκυροδέματος και πετασμάτων σε επιφάνεια 30.000 m2 .
4. Μελλοντικά έργα λεκανών Κηφισού - Ιλισού Όπως θα φανεί στη συνέχεια, στο κεφάλαιο των προτάσεών μας, υπάρχει ένα μείζον ζήτημα που αφορά στον καθορισμό των προτεραιοτήτων και των κριτηρίων σχεδιασμού των έργων που συγκροτούν ένα σύστημα αντιπλημμυρικής προστασίας. Πέρα από αυτό όμως υπάρχει ένας αριθμός μελετημένων ή υπό μελέτη έργων με ιδιαίτερη σημασία, τα οποία πρέπει να προωθηθούν ανεξάρτητα από την πορεία του γενικότερου ζητήματος. Αναφέρουμε συνοπτικά τα έργα, τα οποία θα πρέπει κατά την άποψή μας να ολοκληρωθούν με ένα ορίζοντα τριετίας μέχρι πενταετίας. Τα πλέον επείγοντα από αυτά είναι τα ακόλουθα:
• Η ολοκλήρωση των έργων της αναδιευθέτησης του Κηφισού στο εναπομένον τμήμα ανάντη της Χ.Θ. 0+200 και μέχρι το ύψος της γέφυρας της οδού Πειραιώς. Τα εναπομένοντα έργα είναι ένα σημαντικό τμήμα της τελικής κοιτόστρωσης και ένα πολύ μεγάλο μέρος των πλευρικών πετασμάτων στην περιοχή αυτή. Πρέπει βεβαίως να αναφερθεί ότι παρά τις εκκρεμότητες αυτές και τη διατήρηση πασσαλοσανίδων σε τμήμα του έργου, η σημερινή κοίτη έχει μια παροχετευτική ικανότητα σαφώς μεγαλύτερη σε σχέση με αυτήν της αρχικής. • Η επέμβαση στο τμήμα του Κηφισού μεταξύ Τριών Γεφυρών και Κόκκινου Μύλου. Στο τμήμα αυτό, όπου διατηρείται η παλαιά τραπεζοειδής διατομή, υπάρχουν σοβαρά

προβλήματα διάβρωσης της υπάρχουσας κοιτόστρωσης και δευτερογενώς και των πρανών σε ορισμένα σημεία. Είναι αναγκαία και επείγουσα η εκτέλεση έργων για τη συντήρηση της σημερινής κοίτης, ώστε να ανταποκριθεί μέχρι το χρόνο κατασκευής των έργων αναδιευθέτησης αυτής, σύμφωνα με τις προτάσεις της μελέτης που έχει συνταχθεί για το εν λόγω τμήμα, αλλά είναι σε αναστολή. • Η ολοκλήρωση του Συλλεκτήρα Ν. Σμύρνης, Καλλιθέας και Υψηλής Περιοχής Μοσχάτου. Απομένει η κατασκευή του καταληκτικού τμήματός του επί της οδού Ελευθερίας στο Μοσχάτο, ενός συμπληρωματικού τμήματος επί των οδών Καποδιστρίου και Κεφαλληνίας επίσης στο Μοσχάτο και η κατασκευή δύο μεριστών για την αποφόρτισης μέρους της παροχής στον Ιλισό. Η μελέτη του έργου είναι ολοκληρωμένη και προβλέπεται να γίνει σύντομα η δημοπράτησή του. • Η κατασκευή του τμήματος του Βασικού Συλλεκτήρα Ρέντη μεταξύ των οδών Σκυλίτση και Θηβών. Το έργο είναι αναγκαίο για την ανακούφιση μεγάλου μέρους του Δήμου Ρέντη. Ήδη εκπονείται μελέτη επικαιροποίησης της παλαιότερης μελέτης του έργου αυτού. • Τα έργα αποχέτευσης ομβρίων της περιοχής ανατολικά του Κηφισού, μεταξύ γραμμών ΗΣΑΠ και των οδών Χαμοστέρνας, Ταύρου και Κωνσταντινου-πόλεως. Πρόκειται για περιοχή με πολύ χαμηλό επίπεδο εξυπηρέτησης από πλευράς απορροής ομβρίων και πολλά προβλήματα. Είναι σε εξέλιξη μελέτη, η οποία θα ολοκληρωθεί στους πρώτους μήνες του επόμενου χρόνου. • Η διευθέτηση του τμήματος του ρέματος Προφήτη Δανιήλ κατάντη της διασταύρωσής του με τον ΚΑΑ. Η διευθέτηση αυτή είναι επείγουσα, καθώς πρέπει το ρέμα να συνδεθεί με το νέο έργο συμβολής του στον Κηφισό. Σήμερα εξακολουθεί και λειτουργεί η παλαιά συμβολή, η οποία είναι προβληματική. • Η κατασκευή των συμπληρωματικών αντιπλημμυρικών έργων για την εξυπηρέτηση των χαμηλών περιοχών Μοσχάτου και Καλλιθέας. Με βάση το σχετικό σχεδιασμό προβλέπεται η κατασκευή νέου παραλιακού συλλεκτήρα ομβρίων των περιοχών αυτών, ο οποίος θα συμβάλλει στον Κηφισό, με ελεγχόμενο όμως με θυρόφραγμα έργο συμβολής για την προστασία των περιοχών σε περίπτωση ανάρρου λόγω πλημμυρικής ροής στον Κηφισό. Προβλέπεται επίσης η ολοκλήρωση των αντιπλημμυρικών καναλιών αμέσως κατάντη του συλλεκτήρα, με τα οποία ολοκληρώνεται η προστασία των χαμηλών περιοχών, καθώς η λειτουργία τους ισοδυναμεί ουσιαστικά με την επαναφορά της θάλασσας στην αρχική της θέση, πριν δηλαδή από την εκτέλεση των επιχωματώσεων. Πρέπει να αναφερθεί ότι η

ολοκλήρωση των έργων αυτών συνδέεται με τη μετατόπιση προς τη θάλασσα της Υψηλής Λεωφόρου Ποσειδώνος. • Η ολοκλήρωση της διευθέτησης του ρέματος Χαϊδαρίου. Με το έργο αυτό προβλέπεται η διευθέτηση της σημερινής ανεπαρκούς κοίτης επί μήκους 370 m περίπου στα ανάντη του ήδη διευθετημένου τμήματος και η κατασκευή νέου τμήματος μήκους 880 m επί της Λεωφόρου Αθηνών για την αποκατάσταση της συνέχειας του ρέματος με το προς τα ανάντη τμήμα του στην περιοχή του ΚΕΒΟΠ. • Η διευθέτηση του ρέματος Εσχατιάς στο τμήμα του επί της οδού Φλέβας αμέσως ανάντη της συμβολής του στο ρέμα Μιχελή και της από κοινού συμβολής των στον Κηφισό. Η διευθέτηση αυτή είναι αναγκαία τόσο για την αύξηση της παροχετευτικής ικανότητας του τμήματος αυτού, όσο και για την αποκατάσταση μιας ικανοποιητικής λειτουργίας του έργου συμβολής. • Σημαντικού ενδιαφέροντος από πλευράς αντιπλημμυρικής προστασίας αλλά τοπικού περισσότερο ενδιαφέροντος έργα είναι η διευθέτηση τμήματος του ρέματος Χαλανδρίου μεταξύ των οδών Σολωμού και Γρίβα, όπου υπάρχει πρόβλημα σοβαρού περιορισμού της παροχετευτικότητας του ρέματος, τα έργα δικτύου ομβρίων για την αντιμετώπιση πλημμυρικών προβλημάτων στο Δήμο Ν. Ερυθραίας, προβλημάτων που δημιουργούνται από τις αποφορτίσεις των ομβρίων της Εκάλης, τα έργα δικτύου ομβρίων στην περιοχή του Κοντόπευκου, ο κεντρικός συλλεκτήρας ομβρίων της περιοχής του Δήμου Αχαρνών, καθώς και δίκτυα ομβρίων στο Δήμο Παλαιού Ψυχικού.
Ως δεύτερης προτεραιότητας αντιπλημμυρικά έργα που πρέπει όμως να προωθηθούν προς κατασκευή τα επόμενα χρόνια θεωρούνται τα ακόλουθα: • Η αναδιευθέτηση του Κηφισού στο τμήμα μεταξύ Τριών Γεφυρών και Κόκκινου Μύλου. • Το έργο εκτροπής του Κυκλοβόρου προς τον Κηφισό. Όπως είναι γνωστό, ο Κυκλοβόρος είναι αποδέκτης της απορροής ενός μεγάλου τμήματος του κέντρου της πόλης, κυρίως μέσω υπερχειλίσεων προς αυτόν από το παντορροϊκό σύστημα. Σήμερα ο Κυκλοβόρος συμβάλλει στο ρέμα Προφήτη Δανιήλ στο ύψος της Λεωφόρου Αθηνών. Με τη σχεδιαζόμενη εκτροπή του ο Κυκλοβόρος θα ακολουθήσει χάραξη επί της οδού Κωνσταντινουπόλεως επί μήκους 4 km περίπου. Στο ύψος της διασταύρωσης της οδού Κωνσταντινουπόλεως με τον Κηφισό θα συμβάλλει με το ρ. Προφήτη Δανιήλ και από κοινού πλέον θα συμβάλλουν στον Κηφισό. Στο τμήμα εκτροπής του ο Κυκλοβόρος θα είναι αποδέκτης της εκτρεπόμενης προς τον Κηφισό παροχής του Ιλισού.

• Ο αγωγός μερικής εκτροπής του Ιλισού προς τον Κυκλοβόρο. Το έργο έχει τόσο υδραυλικό, όσο και περιβαλλοντικό χαρακτήρα. Η εκτροπή αυτή και η αντίστοιχη μείωση της πλημμυρικής παροχής στην κοίτη του Ιλισού στα κατάντη θα επιτρέψει την ταπείνωση των οχθών του στο τμήμα αυτό και κατά συνέπεια την εξυπηρέτηση της αποχέτευσης των παρόχθιων ζωνών προς τον ποταμό. Από την άλλη πλευρά θα απάγει μέσω του Κηφισού και του έργου εκβολής του Κηφισού μακράν των ακτών του Φαληρικού Όρμου τις υψηλού ρυπαντικού φορτίου χαμηλές παροχές του Ιλισού. Σε σχέση με το μέγεθος της εκτρεπόμενης παροχής έχουν διατυπωθεί προσεγγίσεις που την προσδιορίζουν σε ένα ύψος μεταξύ των 50 και των 100 m3/sec. • Η διευθέτηση του ρέματος Προφήτη Δανιήλ στο τμήμα του μεταξύ των οδών Λεγάκη και Αγ. Πολυκάρπου, ώστε να έχει τη δυνατότητα να παραλάβει τα όμβρια του αντίστοιχου τμήματος της περιοχής Ελαιώνα, όπου η κατασκευή συλλεκτήρων ομβρίων είναι επίσης επιτακτική. • Η διευθέτηση του ρέματος Αχαρνών. Η διευθέτηση αυτή πρέπει να περιλάβει σε πρώτη φάση το τμήμα μεταξύ συμβολής στον Κηφισό και διασταύρωσης με την Αττική Οδό, στην ευρύτερη περιοχή της οποίας έχουν κατασκευασθεί τα αντίστοιχα έργα, και σε δεύτερη φάση το τμήμα ανάντη της Αττικής Οδού, όπου υπάρχουν εμφανέστατα προβλήματα υδραυλικής ανεπάρκειας των διατομών του ρέματος, αν μάλιστα ληφθεί υπ’ όψη η μελλοντική λειτουργία του ως αποδέκτη του δικτύου ομβρίων του Δήμου Αχαρνών. • Η ολοκλήρωση της διευθέτησης του ρέματος Εσχατιάς. Οι υφιστάμενες διατομές του ρέματος έχουν σοβαρό έλλειμμα υδραυλικής επάρκειας σε πολλά σημεία κατά μήκος της κοίτης του και είναι αναγκαία η εκτέλεση έργων διευθέτησης. • Η διευθέτηση του Ιλισού στο και σήμερα ανοικτό τμήμα του από την οδό Φορνέζη μέχρι τη λεωφόρο Ποσειδώνος. Με τη διευθέτηση του τμήματος αυτού προβλέπεται να γίνει σημαντική ταπείνωση των οχθών του, με αποτέλεσμα να καθίσταται εφικτή η αποφόρτιση προς τον Ιλισό των απορροών των παρόχθιων περιοχών, που σήμερα είναι αποκλεισμένες με ψηλά αντιπλημμυρικά αναχώματα. • Η διευθέτηση του ρέματος Ποδονίφτη στα ανάντη της γέφυρας της οδού Χαλκίδος και μέχρι τη γέφυρα της οδού Εράτωνος. Το τμήμα αυτό παραμένει αδιευθέτητο μεταξύ διευθετημένων τμημάτων στα ανάντη και κατάντη. • Υπάρχει τέλος το έργο της διευθέτησης του Κηφισού ανάντη του Κόκκινου Μύλου, το οποίο συνδυάζεται με την κατασκευή σειράς φραγμάτων για την ανάσχεση των πλημμυρών αλλά και των φερτών υλικών. Το έργο αυτό έχει μελετηθεί σε

προκαταρκτικό στάδιο. Θεωρούμε αναγκαία την προώθηση της μελέτης αυτής σε επόμενα στάδια, με αντικείμενο κατ’ αρχάς την αξιολόγηση διαφόρων σεναρίων κατασκευής φραγμάτων όσον αφορά τις επιπτώσεις τους στις πλημμυρικές παροχές αλλά σε επίπεδο συνολικής λεκάνης Κηφισού, ενώ παράλληλα λόγω της ιδιαιτερότητας των έργων θα πρέπει να ενσωματωθεί στο σχεδιασμό η περιβαλλοντική διάσταση.
Πέραν των προαναφερθέντων έργων έχει επισημανθεί η ανάγκη για την εκτέλεση σε ορισμένες περιπτώσεις μελετών ελέγχου υδραυλικής επάρκειας. Αυτές αφορούν κυρίως τον Ποδονίφτη κατάντη της διέλευσής του από την Αττική Οδό, καθώς κρίνεται ότι πρέπει να αποτιμηθούν επεμβάσεις, όπως η εκτροπή του άνω ρου του και τα έργα στο πλαίσιο της Αττικής Οδού, και τον Ιλισό, στο κλειστό τμήμα του από το Χολαργό μέχρι την οδό Χαμοστέρνας. 5. Προτάσεις Ζήτημα κεντρικής σημασίας για την αντιπλημμυρική προστασία των λεκανών του Κηφισού και του Ιλισού είναι η υπέρβαση του τρόπου της μέχρι σήμερα αντιμετώπισης των προβλημάτων. Σύμφωνα με αυτόν οι προτεραιότητες καθορίζονταν με βάση τις ανάγκες για έργα που θα θεραπεύσουν τοπικές εκδηλώσεις πλημμυρικών φαινομένων, χωρίς να εξετάζεται η ευρύτερη λεκάνη και η επιρροή των κατασκευαζόμενων έργων στους κατάντη αποδέκτες. Είναι πλέον αναγκαίο, χωρίς να αγνοούνται σοβαρά τοπικά προβλήματα, να υπάρξει ορθολογικός στρατηγικός σχεδιασμός και προγραμματισμός των μελλοντικών έργων και επεμβάσεων. Βασικό εργαλείο για το σχεδιασμό αυτό είναι η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου μοντέλου των δύο λεκανών, στο οποίο θα ενσωματωθούν τα σημαντικά υδραυλικά χαρακτηριστικά όλων των κλάδων, των πρωτευόντων αγωγών ομβρίων και των αγωγών του παντορροϊκού δικτύου, καθώς και τα κρίσιμα από πλευράς απορροής χαρακτηριστικά των αντίστοιχων υπολεκανών. Το μοντέλο αυτό θα είναι δυναμικό, θα έχει δηλαδή τη δυνατότητα να συμπεριλάβει επεκτάσεις έργων και, επί πλέον, έργα ανάσχεσης που σχεδιάζεται να κατασκευασθούν.
Με βάση το μοντέλο αυτό και διάφορα σενάρια κατανομής βροχοπτώσεων στο Λεκανοπέδιο, που θα προέλθουν από τις εξ ίσου αναγκαίες με βάση τα πιο σύγχρονα δεδομένα υδρολογικές αναλύσεις, θα είναι δυνατή η εκτίμηση της φόρτισης των κλάδων που συγκροτούν τα συστήματα απορροής Κηφισού και Ιλισού, ο εντοπισμός των πλέον ασθενών ή και κρίσιμων σημείων από πλευράς προστασίας, η ιεράρχηση των επεμβάσεων από πλευράς προτεραιοτήτων, ο καθορισμός παραμέτρων σχεδιασμού για τις επεμβάσεις αυτές, η αξιολόγηση της επιρροής έργων ανάσχεσης και βεβαίως ο προσδιορισμός κριτηρίων για το σχεδιασμό των επί μέρους τοπικών δικτύων ομβρίων.

Θα είναι επίσης δυνατή η εξέταση και η αξιολόγηση εναλλακτικών λύσεων σε σχέση με έργα εκτροπής, όπως είναι π.χ. η εκτροπή τμήματος της παροχής του Ιλισού προς τον Κηφισό.
Είναι προφανές ότι το σύστημα επιλογής των προτεραιοτήτων με βάση το προαναφερόμενο μοντέλο θα περιλάβει, πέραν των καθαρώς τεχνικών, παραμέτρους κοινωνικές, οικονομικές και περιβαλλοντικές με αντίστοιχους δείκτες βαρύτητας.
Η βελτιστοποίηση και τελική ρύθμιση του μοντέλου κρίνεται αναγκαία και μπορεί να επιτευχθεί με την παράλληλη λειτουργία ενός δικτύου βροχογραφικών και υδρομετρικών σταθμών. Με τη βοήθεια αυτού είναι εφικτή αφ’ ενός η ρύθμιση του μοντέλου, με αποτέλεσμα τη βελτίωση της αξιοπιστίας των προβλέψεών του, ενώ αφ’ ετέρου μπορεί να επιτευχθεί πολύ ικανοποιητική προσέγγιση της πραγματικής τραχύτητας των κατά θέσεις διατομών και κατά συνέπεια βελτιωμένη εκτίμηση της πραγματικής παροχετευτικής τους ικανότητας.
Αυτά πολύ συνοπτικά για το θέμα του γενικού σχεδιασμού των έργων αντιπλημμυρικής προστασίας στις δύο σημαντικές λεκάνες του λεκανοπεδίου. Πέραν όμως αυτού υπάρχει μια σειρά ζητημάτων στα οποία πρέπει τα επόμενα χρόνια να εστιασθεί το ενδιαφέρον των αρμοδίων φορέων. Τα ζητήματα αυτά είναι:
• Το ζήτημα του καθαρισμού και της συντήρησης της κοίτης. Το πρόβλημα της απόθεσης φερτών υλικών σε διάφορες θέσεις κατά μήκος των ρεμάτων είναι γνωστό, όπως επίσης και η αναγκαιότητα καθαρισμού των για τη διατήρηση της ενεργού υδραυλικής διατομής των. Το πρόβλημα, όμως, αποκτά ιδιαίτερη σημασία στην περίπτωση των τελικών αποδεκτών, όπου και οι αποθέσεις είναι σημαντικές και η ανάγκη διατήρησης της διατομής των πιο κρίσιμη. Στον Κηφισό για παράδειγμα διαπιστώθηκε κατά τις πρόσφατες εργασίες της αναδιευθέτησης ότι υπήρχαν τεράστιοι όγκοι αποτεθειμένων υλικών σε όλο το κατάντη της παλαιάς διατομής τμήμα του μέχρι τη χοάνη εκβολής. Για τις περιπτώσεις αυτές είναι αναγκαία η ύπαρξη ενός μηχανισμού που θα έχει τη φροντίδα του καθαρισμού. Και στα μεν έξαλα τμήματα, όπου δηλαδή ο πυθμένας είναι πάνω από τη στάθμη της θάλασσας, το ζήτημα αντιμετωπίζεται σχετικά εύκολα, υπό τον όρο βεβαίως της εξασφάλισης προσβάσεων για τον εξοπλισμό. Στον Κηφισό και πάλι έχουν προβλεφθεί δύο ράμπες πρόσβασης στο ύψος της Λαχαναγοράς, οι οποίες μπορούν να εξυπηρετήσουν ένα μεγάλο μήκος του κατάντη εξάλλου τμήματος της κοίτης. Αντίστοιχες προσβάσεις πρέπει να εξασφαλισθούν όμως και σε άλλες θέσεις. Εκεί που ο καθαρισμός εμφανίζει δυσχέρειες είναι στα ύφαλα τμήματα, τα οποία φθάνουν σε πολύ μεγάλα βάθη και όπου το πρόβλημα των αποθέσεων είναι ακόμα εντονότερο. Για τον

καθαρισμό των τμημάτων αυτών είναι αναγκαία η χρησιμοποίηση ειδικού εξοπλισμού, όπως για παράδειγμα πλωτά (δράγες) με σύστημα αναρρόφησης και απάντλησης των φερτών. • Άλλο ζήτημα είναι αυτό της οριοθέτησης των ρεμάτων. Με βάση το ισχύον σήμερα νομικό καθεστώς η οριοθέτηση των ρεμάτων είναι προϋπόθεση τόσο για την περιβαλλοντική αδειοδότηση οιωνδήποτε έργων σε αυτά, όσο και για των ένταξη νέων περιοχών στο σχέδιο πόλεως. Η οριοθέτηση επομένως των αξιόλογων ρεμάτων του Λεκανοπεδίου είναι μια εργασία βάσης που πρέπει να γίνει άσχετα με την εκτέλεση αντιπλημμυρικών έργων. • Ένα άλλο ζήτημα είναι αυτό της ποιότητας των υδάτων στους αποδέκτες. Το πρόβλημα αυτό συνδέεται αφ’ ενός με το γεγονός ότι η απορροή των ομβρίων υδάτων από τις αστικοποιημένες κυρίως ζώνες μεταφέρει στα δίκτυα και εν συνεχεία στα ρέματα ρύπους και αφ’ ετέρου με τις παράνομες συνδέσεις αστικών ή βιομηχανικών αποβλήτων. Είναι αναγκαίο να υπάρξουν μέτρα για την αναβάθμιση της ποιότητας των υδάτων στα ρέματα. Κατ’ αρχάς πρέπει να τεθεί σε εφαρμογή μια διαδικασία καθαρισμού των απορρεόντων ομβρίων και αυτό μπορεί να επιτευχθεί με την εγκατάσταση διατάξεων απορρύπανσης ανάντη των σημείων αποφόρτισης των δικτύων ομβρίων στα ρέματα. Είναι επίσης αναγκαίο να υπάρξουν μέτρα ελέγχου των παράνομων συνδέσεων. Στην παλαιά κοίτη του Κηφισού υπήρχαν οι λεγόμενες «κόφτρες» για την ελεγχόμενη εκτροπή της παροχής ξηρής περιόδου, που είχε υψηλό ρυπαντικό φορτίο, προς τους μεγάλους συλλεκτήρες ακαθάρτων. Θα μπορούσε πιθανόν και σήμερα να εφαρμοσθεί ένα τέτοιο μέτρο σε συνεννόηση με την ΕΥΔΑΠ, παρά το γεγονός ότι με τη διαμορφωμένη κατάσταση αυτό παρουσιάζει ορισμένες τεχνικές δυσκολίες. • Σχετικό με το παραπάνω ζήτημα είναι και αυτό των «στασίμων» υδάτων κατά τις ξηρές περιόδους στα τμήματα, όπου ο πυθμένας του Κηφισού και του Ιλισού είναι κάτω από τη στάθμη της θάλασσας. Η ανανέωση των υδάτων στις περιπτώσεις αυτές είναι αναγκαία. Θα πρέπει να εξετασθούν τεχνικο-οικονομικά εναλλακτικές λύσεις είτε μεταφοράς και διοχέτευσης νερού στα εν λόγω τμήματα, είτε εφαρμογής τεχνικών αερισμού. • Θεωρούμε σημαντικό να γίνει μια έρευνα για το ζήτημα της ανάσχεσης σε αστικοποιημένες ζώνες. Στο εξωτερικό έχουν αναπτυχθεί τεχνικές για την επίτευξη μικρότερης ή μεγαλύτερης ανάσχεσης σε αστικές περιοχές. Είναι αναγκαίο να γίνει μια αξιολόγηση των μεθόδων αυτών και της εφαρμοσιμότητάς τους στις συνθήκες

του Λεκανοπεδίου. Ορισμένες από αυτές μπορεί να εφαρμοσθούν μόνον σε νέες αναπτυσσόμενες ζώνες, ενώ άλλες και σε περιοχές ήδη ανεπτυγμένες. • Η μελέτη και κατασκευή δικτύων ομβρίων υδάτων στο μέλλον θα πρέπει να γίνεται στο πλαίσιο που θα θέσει, όταν ολοκληρωθεί, το γενικό σχέδιο αντιπλημμυρικής προστασίας. Μέχρι τότε η ανάπτυξη νέων δικτύων θα πρέπει να γίνεται με περίσκεψη και όπου υπάρχουν σημαντικά προβλήματα. Και σε αυτές όμως τις περιπτώσεις θα πρέπει να εξαντλείται κάθε δυνατότητα ένταξης έργων ανάσχεσης στο υπό μελέτη σύστημα. • Η εμπειρία όλων μας, Διοίκησης και Μελετητών, έχει αναδείξει τον κρίσιμο χαρακτήρα της διαδικασίας περιβαλλοντικής αδειοδότησης των έργων. Είναι επομένως ιδιαίτερης σημασίας το ζήτημα αυτό να εντάσσεται έγκαιρα στον προγραμματισμό των έργων. • Έχουν ωριμάσει οι συνθήκες για μια διαφορετική προσέγγιση στο ζήτημα του σχεδιασμού των αντιπλημμυρικών έργων και κυρίως στο θέμα των διευθετήσεων των ρεμάτων. Στις πιο προηγμένες χώρες οι έννοιες των φιλικών προς το περιβάλλον λύσεων έχουν επικρατήσει πλέον σε βάρος των συμβατικών λύσεων του παρελθόντος. Είναι καιρός αυτή η νέα κουλτούρα να επικρατήσει και στην Ελλάδα, σε Υπηρεσίες, Μελετητές και Εργολάβους. Πρέπει όμως και στον τομέα αυτό να γίνει μια εργασία βάσης, ώστε να εξοικειωθούμε όλοι με τις νέες λύσεις, τα νέα υλικά και γενικότερα τον προβληματισμό γύρω από τις εφαρμογές των.